Γεωγραφία

Η Αιγαιίς στο πέρασμα των γεωλογικών αιώνων

Η ελληνική γη έχει διαμορφωθεί κατά τη γεωλογική εξέλιξη εκατομμυρίων ετών. Ο Γερμανός καθηγητής Άλφρεντ Φίλλιπσον, που μελέτησε το νοτιοανατολικό τμήμα της Ευρώπης στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, έδωσε το όνομα Αιγαιίς στην περιοχή που περιλαμβάνεται από τις οροσειρές στη δυτική πλευρά της Ελλάδας μέχρι και τη Μικρά Ασία ανατολικά και από τις ακτές της Θράκης και της Μακεδονίας μέχρι τις ακτές στα νότια της Πελοποννήσου και της Κρήτης. Η Αιγαιίς άλλαξε πολλές φορές, είτε ολόκληρη είτε κατά τμήματα. Άλλοτε γινόταν πυθμένας θάλασσας και άλλοτε ανυψωνόταν σχηματίζοντας στεριές, καθώς δημιουργούνταν βουνά, που σταδιακά αποσαθρώνονταν και τα υλικά τους γέμιζαν κοιλότητες αποτελώντας το υπόστρωμα για να γεννηθούν νέα βουνά.

aegeis

Τον παλαιότερο γεωλογικό αιώνα, τον Αρχαϊκό ή τον Ηωζωικό, η πρώτη ορογένεση στη Γη έγινε μόνο στην περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα ο Καναδάς. Δεν επηρέασε την Ευρώπη, επομένως και την Αιγαιίδα, που καλυπτόταν από νερά αποτελώντας τον πυθμένα θάλασσας.

Νέα ορογένεση σημειώθηκε κατά τον Παλαιοζωικό Αιώνα, όταν ανυψώθηκαν βουνά στην Βορειοδυτική Ευρώπη, που σήμερα είναι χαμηλά υψώματα. Οι ειδικοί θεωρούν πιθανό ότι τότε εμφανίστηκαν στην Αιγαιίδα ορισμένες κορυφές πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Βουνά σχηματίστηκαν πάλι σε νεώτερη περίοδο του Παλαιοζωικού Αιώνα σε διάφορες περιοχές της Γης. Στην Ευρώπη ανυψώθηκαν τα βουνά στο κεντρικό οροπέδιο της Γαλλίας, οι Αρδέννες, τα Βόσγια, τα Ουράλια και άλλα. Εκείνη την εποχή, κατά την οποία υπήρξε, επίσης, μεγάλη ηφαιστειακή δραστηριότητα, η Αιγαιίς επηρεάστηκε περισσότερο, καθώς άρχισε να ανυψώνεται ο πυθμένας της θάλασσας και να δημιουργείται μια μεγαλύτερη στεριά. Κατόπιν, πριν από 200 εκατομμύρια χρόνια, στο τέλος του Παλαιζωικού Αιώνα και ατις αρχές του Μεσοζωικού Αιώνα, άρχισαν σε όλη την Ευρώπη μεγάλες κινήσεις του στερεού φλοιού της Γης, αλλού προς τα πάνω και αλλού προς τα κάτω. Η Αιγαιίς πήγε προς τα κάτω και όλη η περιοχή έγινε πάλι θάλασσα. Η ευρύτερη θαλάσσια περιοχή ονομάστηκε Θάλασσα της Τηθύος. Σε όλες τις περιόδους του Μεσοζωικού Αιώνα - την Τριάσιο, την Ιουράσιο και την Κρητιδική - υπήρξε μεγάλη γεωλογική αναταραχή.

mesozoikos

Η δημιουργία της ελληνικής γης θεωρείται ότι άρχισε κατά την πρώτη περίοδο, την Τριάσιο. Στη δυτική πλευρά της Ελληνικής Χερσονήσου άνοιξε μια νέα τάφρος, η Τάφρος της Πίνδου, που γέμισε σταδιακά από πυριτικά υλικά, τα οποία αργότερα, κατά τον Καινοζωικό Αιώνα, ανυψώθηκαν και σχημάτισαν στεριά.

Τη δεύτερη περίοδο του Μεσοζωικού Αιώνα, την Ιουράσιο, η περιοχή δυτικά από την Τάφρο της Πίνδου ανυψώθηκε και πιο δυτικά σχηματίστηκε νέα τάφρος, η Ιόνιος Τάφρος. Την τρίτη περίοδο του Μεσοζωικού Αιώνα, την Κρητιδική, ο πυθμένας των δύο τάφρων βυθίστηκε από το βάρος των υλικών που είχαν συγκεντρωθεί, ενώ η περιοχή ανατολικά είχε ανυψωθεί σχηματίζοντας στεριά. Την πρώτη περίοδο του Καινοζωικού Αιώνα, την Ηώκαινο, ήταν η μόνη στεριά στην Αιγαιίδα μαζί με μικρά τμήματα νοτιότερα, στη Στερεά Ελλάδα και την Πύλο στην Πελοπόννησο.

Την επόμενη περίοδο του Καινοζωικού Αιώνα, την Ολιγόκαινο, σημειώθηκε το μεγαλύτερο τεκτονικό γεγονός στη Γη. Η Αλπική Ορογένεση. Τότε δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη οι Άλπεις, τα Πυρηναία, τα Απέννινα, οι Διναρικές Άλπεις, τα Καρπάθια, ο Αίμος και η Ελληνική Οροσειρά, στην Βόρεια Αφρική ο Άτλαντας και το Ριφ, στην Ασία ο Ταύρος, ο Αντίταυρος, ο Καύκασος, τα Ιμαλάια και τα βουνά της Νοτιοανατολικής Ασίας και στην Αμερική η οροσειρά από την Αλάσκα στον βορρά μέχρι το Ακρωτήριο Χορν στο νότο. Ήταν η νέα εποχή για την Αιγαιίδα.

tectonic

Η Ελληνική Οροσειρά, που είναι η συνέχεια προς νότο των Διναρικών Άλπεων, αναπτύχθηκε στη Δυτική Ελλάδα και συνεχίστηκε στην Πελοπόννησο και την Κρήτη, όπου στράφηκε ανατολικά, πέρασε τα Δωδεκάνησα και κατέληξε στα όρη του Ταύρου στη Μικρά Ασία.

Η γεωλογική εξέλιξη της Αιγαιίδας ολοκληρώθηκε τον επόμενο Αιώνα, τον Τεταρτογενή. Κατά τις δύο περιόδους του, την Πλειστόκαινο και την Ολόκαινο, η περιοχή του Αιγαίου καταβυθίστηκε, η Ελλάδα χωρίστηκε από τη Μικρά Ασία και η στεριά πήρε την τελική μορφή της.

Με τις τεκτονικές κινήσεις, που έκαναν τη στεριά κομμάτια, δημιουργήθηκαν πολλά ρήγματα. Αποτέλεσμα ήταν να υπάρξει μεγάλη ηφαιστειακή δραστηριότητα. Εκείνη η μακρινή εποχή έχει ακόμη τα σημάδια της στο ηφαίστειο της Σαντορίνης και σε άλλα ηφαίστεια σε νησιά του Αιγαίου Πελάγους.