Ιστορία

Η προέλευση των ονομάτων

The ancient sanctuary at Dodoni

Υπάρχουν πολλές γνώμες για την προέλευση της ονομασίας Ελλάς. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση με αυτό το όνομα ιδρύθηκε τα παλιά χρόνια μια πόλη στη Θεσσαλία, στην Κεντρική Ελλάδα, από τον μυθικό ήρωα Έλληνα, γενάρχη των Ελλήνων. Ετυμολογικά επικρατέστερη θεωρείται η άποψη ότι η ονομασία προέρχεται από τους Σελλούς ή Ελλούς, ιερείς της αρχαίας Δωδώνης στην Ήπειρο, στη Δυτική Ελλάδα.

Τα βυζαντινά χρόνια, μετά την επικράτηση του χριστιανισμού, η ονομασία Έλληνας θύμιζε την αρχαία θρησκεία - την ειδωλολατρεία και την πίστη στον Δία και τους θεούς του Ολύμπου. Γι' αυτό χρησιμοποιήθηκε και για όσους κατοικούσαν στην Ελλάδα η γενική ονομασία Ρωμαίος.

Ο όρκος στην Αγία Λαύρα, πίνακας του Θεόδωρου Βριζάκη

Μετά την πτώση το 1453 της Κωνσταντινούπολης στους Οθωμανούς η Ελλάδα παρέμεινε υπό την τουρκική κυριαρχία μέχρι το 1821, όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση που οδήγησε στην ανακήρυξη ανεξάρτητου ελληνικού κράτους το 1830. Κατά τη διάρκεια εκείνων των τεσσάρων αιώνων χρησιμοποιήθηκαν δύο ονομασίες. Η μία Ρωμιός και η άλλη Γραικός.

Παρά το ότι χρησιμοποιήθηκε τότε, η ονομασία Γραικός είναι πολύ παλιά, από τα αρχαία χρόνια. Αυτή είναι η ρίζα για την γνωστότερη ονομασία της Ελλάδας στις δυτικές γλώσσες - Greece, Grece, Grienchenland κλπ.

Προιστορική περίοδος

Σπήλαιο Πετραλώνων

Το παλαιότερο εύρημα στον ελληνικό χώρο είναι ένα εργαλείο, που, όπως υπολογίζεται, έχει ηλικία 750.000 - 950.000 ετών. Έχει βρεθεί στην Κέρκυρα (Λίμνη Κορισσίων), στο ωραίο νησί στα βόρεια του Ιονίου Πελάγους, στη Δυτική Ελλάδα.

Ένα άλλο σημαντικό εύρημα είναι ένα ανθρώπινο κρανίο με ηλικία 300.000 ετών. Έχει βρεθεί στο Σπήλαιο των Πετραλώνων στην περιοχή της Χαλκιδικής, νότια από τη Θεσσαλονίκη, στην Βόρεια Ελλάδα. Στο ίδιο σπήλαιο έχουν ανακαλυφθεί και άλλα σημαντικά παλαιοντολογικά ευρήματα.

Η Γεωργική Επανάσταση

Θεόπετρα, Καλαμπάκα, ΘεσσαλίαΗ αρχαιολογική σκαπάνη φέρνει συνεχώς στο φως στοιχεία, που αποδεικνύουν ότι ο ελληνικός χώρος κατοικείται την Παλαιολιθική Εποχή. Τα περισσότερα ίχνη βρίσκονται στη Θεσσαλία, την Ήπειρο και την Πελοπόννησο.

Η Παλαιολιθική Εποχή διαρκεί μέχρι το 8000 π.Χ., μέχρι την εποχή, δηλαδή, που αρχίζει η γεωργική επανάσταση και αλλάζει η πορεία του ανθρώπου στη Γη.
Γύρω στο 8500 π.Χ. εμφανίζονται στη Μέση Ανατολή οι πρώτοι μόνιμοι οικισμοί και οι πρώτοι γεωργοί. Μεταξύ 8000 και 7000 π.Χ. επινοείται η άρδευση και η γεωργική επανάσταση κάνει τα πρώτα της βήματα, ιδιαίτερα στη Μεσοποταμία, στην εύφορη περιοχή ανάμεσα στους ποταμούς Τίγρη και Ευφράτη, όπου αναπτύσσονται σταδιακά οι πρώτοι μεγάλοι πολιτισμοί. Παράλληλα, στη Μικρά Ασία γίνονται οι πρώτες δοκιμές του χαλκού.

Ήδη από το 9000 π.Χ. η μεταβολή του πολικού κλίματος και η άνοδος της θερμοκρασίας σε μεγάλες περιοχές της Ευρώπης δημιουργούν σταδιακά κατάλληλες συνθήκες για καλλιέργεια. Το 6500 π.Χ. γίνονται οι πρώτες καλλιέργειες στην Ελλάδα και η γεωργία απλώνεται στην Βαλκανική Χερσόνησο. Αργότερα περνάει στην Ιταλική Χερσόνησο και στο πέρασμα των αιώνων, ανάλογα με τις εδαφικές και κλιματικές συνθήκες, φτάνει από περιοχή σε περιοχή σε όλη την Ευρώπη.

Η Νεολιθική Εποχή

Σωσάνδρα, Μακεδονία

Το 6000 π.Χ. αρχίζει η Νεολιθική Εποχή. Σταματάει η συλλογή της τροφής από τον άνθρωπο και αρχίζει η παραγωγή της τροφής. Πρόκειται για τεράστια αλλαγή. Άλλο «συλλέγω τροφή» και άλλο «παράγω τροφή». Άλλο «κυνηγός» και άλλο «γεωργός».

Η αλλαγή φαίνεται και στις καλλιτεχνικές απεικονίσεις, με τις οποίες εκφράζονται οι άνθρωποι. Οι νέες εκφραστικές προσπάθειες διαφέρουν σημαντικά, καθώς στις μορφές των ζώων προστίθενται και ανθρώπινες φιγούρες.

Από τη Μέση Ανατολή έρχεται και μια άλλη νέα σημαντική δραστηριότητα. Η τέχνη της αγγειοπλαστικής. Επίσης, ενώ συνεχίζεται η κατεργασία της πέτρας, αρχίζει η χρήση εργαλείων από μέταλλα.
Την πρώιμη Νεολιθική Εποχή αναπτύσσεται αξιόλογος πολιτισμός στην Κύπρο. Κατόπιν αρχίζουν την πορεία τους οι πολιτισμοί στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ιδιαίτερα στην Ελληνική Χερσόνησο και το Αιγαίο Πέλαγος.

Ο ελληνικός χώρος κατοικείται όλο και περισσότερο τη Νεολιθική Εποχή. Έχουν ανακαλυφθεί πολλοί νεολιθικοί οικισμοί σε διάφορες περιοχές, κυρίως στη Θεσσαλία, την Πελοπόννησο και τα νησιά. Το 6000 π.Χ. εμφανίζονται οι πρώτες εγκαταστάσεις στην Αθήνα από Πελασγούς.

Οι Κυκλάδες και η Κρήτη

Η Νεολιθική Εποχή διαρκεί στην Ελλάδα μέχρι το 3200 π.Χ. Καθώς δίνει τη θέση της στην Εποχή του Χαλκού, κάνουν τα πρώτα τους βήματα ο Κυκλαδικός Πολιτισμός στο Αιγαίο Πέλαγος και ο Μινωικός Πολιτισμός στην Κρήτη.

Κυκλαδικός Πολιτισμός

Την πρώιμη Εποχή του Χαλκού στις Κυκλάδες, στο κέντρο του Αιγαίου Πελάγους, αναπτύσσεται χάρις στον ορυκτό πλούτο των νησιών η μεταλλοτεχνία, εξελίσσεται η ναυτική τέχνη και αναπτύσσεται το εμπόριο. Οι Κυκλάδες γίνονται η γέφυρα, που ενώνει την ηπειρωτική Ελλάδα με την Κρήτη και ευρύτερα την Ευρώπη με την Ασία, και δημιουργούν έναν ιδιόμορφο πολιτισμό, που διαρκεί μέχρι το 2000 π.Χ., με κύριο χαρακτηριστικό τα περίφημα ειδώλια, αγαλματάκια που απεικονίζουν κυρίως γυναικείες μορφές, ίσως αφιερώματα σε κάποια θεότητα.

Ανάκτορα του Μίνωα, Κνωσσός

Αυτή την εποχή, κυρίως μετά το 1900 π.Χ., φτάνει στο ύψιστο σημείο του ο Μινωικός Πολιτισμός στην Κρήτη. Οι Κρήτες, ναυτικοί και έμποροι, οργώνουν με τα πλοία τους τη Μεσόγειο, ιδρύουν αποικίες - και στις Κυκλάδες - και χτίζουν στις πόλεις τους καταπληκτικά ανάκτορα στολίζοντάς τα με αριστουργηματικές τοιχογραφίες.

Όλα αυτά κρατούν μέχρι το 1450 π.Χ., όταν μια φοβερή έκρηξη του ηφαίστειου της Θήρας αλλάζει τη μορφολογία του νησιού και προξενεί καταστροφές σε άλλα νησιά. Αρκετοί θεωρούν ότι είναι η αιτία για το τέλος του Μινωικού Πολιτισμού. Ιστορικά, πάντως, φαίνεται ότι η Κρήτη υποτάσσεται στη νέα δύναμη που έρχεται από την ηπειρωτική Ελλάδα. Τις Μυκήνες.

Αχαιοί και Δωριείς

Μετά το 3000 π.Χ. από τις μεγάλες πεδιάδες του Εύξεινου Πόντου στα ανατολικά έχουν ξεκινήσει προς τα δυτικά Ινδοευρωπαίοι νομάδες, πολεμιστές που έχουν εξημερώσει το άλογο. Σταδιακά στρέφονται και προς το νότο, φτάνουν στο Αιγαίο Πέλαγος και κυριαρχούν στην Ελληνική Χερσόνησο.

Εμπορικοί δρόμοι Μυκηναίων και Μινωιτών

Οι νέοι κάτοικοι εγκαθίστανται σε οχυρές θέσεις και τις προστατεύουν με ακρόπολη. Όταν μετά το 2000 π.Χ. τα πράγματα ηρεμούν κάπως, ορισμένα από αυτά τα οχυρά κέντρα είναι πιο ισχυρά και έχουν χαλαρή σχέση μεταξύ τους. Οι Μυκήνες και η Τίρυνθα στην Αργολίδα, η Πύλος στη Μεσσηνία και η Θήβα στην Βοιωτία. Οι Αχαιοί, όπως ονομάζονται οι νέοι κάτοικοι, κυριαρχούν σταδιακά στην Ανατολική Μεσόγειο, αναπτύσσουν μετά το 1600 π.Χ. τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό και εκστρατεύουν το 1200 π.Χ. κατά της Τροίας.

Μυκήνες Πύλος Θήβα

Όμως, στον βορρά αρχίζει νέα αναστάτωση. Λαοί επιζητούν ζωτικό χώρο και πιέζουν άλλους λαούς προς το νότο. Οι Ιλλυριοί κατεβαίνουν στη δυτική πλευρά, οι Θράκες κατευθύνονται νοτιοανατολικά, οι Φρύγες περνούν στη Μικρά Ασία.

Στα βόρεια της Ελληνικής Χερσονήσου οι Δωριείς υποχρεώνονται να κινηθούν. Οι περισσότεροι κατεβαίνουν νότια γύρω στο 1100 - 1000 π.Χ., νικούν τους Αχαιούς και κυριαρχούν στην Ελλάδα εκτός από την Αθήνα, την Εύβοια και τις Κυκλάδες, όπου επικρατούν οι Ίωνες. Είναι το τέλος του Μυκηναϊκού Πολιτισμού και η αρχή του πρώτου ελληνικού αποικισμού. Το 900 π.Χ. στη Λακωνία, στα νότια της Πελοποννήσου, ιδρύεται από Δωριείς η Σπάρτη.

1000πΧ - Πρώτος Ελληνικός Αποικισμός

Ο ελληνικός μεσαίωνας και η νέα εποχή

Η κάθοδος των Δωριέων γίνεται αιτία να καθυστερήσει η εξέλιξη στον ελληνικό χώρο. Η χρήση της γραφής λησμονείται για καιρό με αποτέλεσμα οι πληροφορίες να είναι ασαφείς και να μην είναι γνωστά πολλά πράγματα για τις εξελίξεις. Είναι εποχή στασιμότητας, που ονομάζεται από τους ιστορικούς «ελληνικός μεσαίωνας» και διαρκεί περισσότερο από διακόσια χρόνια. Αλλά αμέσως μετά αρχίζει ραγδαία εξέλιξη.

Η γραφή επιστρέφει στην Ελλάδα με τους μεγάλους ταδιδιώτες και εμπόρους της Μεσογείου, τους Φοίνικες. Το φοινικικό αλφάβητο δίνει τη δυνατότητα για τη γραφή οποιασδήποτε λέξης και υιοθετείται σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Αλλά υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στις σημιτικές γλώσσες και την ελληνική γλώσσα. Οι Έλληνες ανακαλύπτουν τα φωνήεντα και οι ελληνικές λέξεις προσδιορίζονται από τις καταλήξεις. Η ελληνική γραφή γίνεται άμεσα ή έμμεσα η πηγή για τη διαμόρφωση των περισσότερων ευρωπαϊκών γραφών που θα ακολουθήσουν - της ετρουσκικής, της λατινικής, της γοτθικής, της σλαβικής.

Αφετηρία της νέας εποχής θεωρείται το 750 π.Χ., όταν καταγράφονται τα ομηρικά έπη. Η ανάπτυξη είναι ραγδαία. Αυξάνεται η παραγωγή, αναπτύσσονται το εμπόριο και η ναυτιλία, κόβονται νομίσματα, ενώ ο θεσμός της δουλείας προσφέρει φθηνά εργατικά χέρια.

Η οικονομική ανάπτυξη ακολουθείται από την ανάπτυξη των τεχνών, αλλά και από πολιτικές εξελίξεις. Καταργείται σε πολλές περιπτώσεις η βασιλεία, οριστικοποιείται η κλασική μορφή της πόλης - κράτους και διαμορφώνονται οι θεσμοί της. Γίνεται συνείδηση η αγάπη για την πατρίδα και η στρατιωτική οργάνωση αποκτά νέα μορφή βασισμένη στην φάλαγγα των πεζών οπλιτών.

Χάρτης Ελληνικών Αποικιών

Σε κάθε γωνιά της Μεσογείου, και στην πιο μακρινή, ιδρύονται αποκίες. Και οι αποικίες φέρνουν με τη σειρά τους νέα ανάπτυξη ωθώντας τις εξελίξεις όχι μόνο στα μεσογειακά παράλια, αλλά και στο εσωτερικό του ευρωπαϊκού χώρου. Όλα αυτά δεν γίνονται, βέβαια, από τη μια στιγμή στην άλλη.

Πόλεις-κράτη και Κλασσική Εποχή

Χρονολογία ορόσημο της νέας εποχής θεωρείται το 776 π.Χ., όταν διεξάγονται οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες. Ο δεύτερος ελληνικός αποικισμός αρχίζει το 750 και διαρκεί μέχρι το 550 π.Χ. Εντείνεται μετά το 680 - 650 π.Χ., καθώς αναπτύσσονται στην Ελλάδα οι πρώτες ισχυρές πόλεις - κράτη υπό τη διακυβέρνηση τυράννων. Αποικίες ιδρύονται σχεδόν παντού, αλλά κυρίως στην Ιταλία, όπου γρήγορα οι νέες πόλεις γίνονται αυτοδύναμες αποκτώντας πλούτο και δύναμη.

Την ίδια εποχή, την αρχαϊκή, κόβονται στην Ελλάδα τα πρώτα νομίσματα από τον ηγεμόνα του Άργους Φαίδωνα και βρίσκει γόνιμο έδαφος η ελληνική λυρική ποίηση. Το 600 π.Χ. οι Δελφοί είναι το μεγαλύτερο θρησκευτικό κέντρο. Η ανάπτυξη των πόλεων καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις. Γύρω στο 550 π.Χ. η πόλη - κράτος βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής.

Στην Αθήνα το 594 π.Χ. ο Σόλων θέτει με τη νομοθεσία του τα θεμέλια. Το 560 π.Χ. ο τύραννος Πεισίστρατος ενισχύει την ανάπτυξη της βιοτεχνίας και την καλλιέργεια των τεχνών. Το 510 π.Χ. ο δημοκρατικός Κλεισθένης προχωρεί σε μεταρρυθμίσεις. Η Δημοκρατία γεννιέται και αρχίζουν να διαμορφώνονται οι θεσμοί, που θα αποτελέσουν πρότυπο για τις γενιές του μέλλοντος.

Σόλων

Η Κλασσική Εποχή

Περσικοί πόλεμοι

Στις αρχές του 5ου π.Χ. αιώνα η Περσική Αυτοκρατορία επιδιώκει τρεις φορές να κατακτήσει την Ελλάδα. Η πρώτη εκστρατεία το 492 π.Χ. τελειώνει άδοξα στη χερσόνησο του Άθω, στην Βόρεια Ελλάδα, όπου ο περσικός στόλος καταστρέφεται από καταιγίδα. Η δεύτερη το 490 π.Χ. καταλήγει στην ήττα των Περσών από τους Αθηναίους στον Μαραθώνα. Η τρίτη αρχίζει το 480 π.Χ., αλλά αυτή την φορά οι Έλληνες, διαιρεμένοι στις πόλεις - κράτη, καταφέρνουν να ενωθούν. Ο Λεωνίδας και οι τριακόσιοι Σπαρτιάτες θυσιάζονται στις Θερμοπύλες, η Αθήνα καταστρέφεται από τους εισβολείς, αλλά οι Έλληνες νικούν στη ναυμαχία της Σαλαμίνας και τον επόμενο χρόνο απομακρύνουν οριστικά τον περσικό κίνδυνο νικώντας στη μάχη των Πλαταιών και τη ναυμαχία της Μυκάλης. Μετά την τελική νίκη το 479 π.Χ. αρχίζει η κλασική εποχή.

Η Κλασική Ελλάδα κινείται και δημιουργεί γύρω από δύο κέντρα. Την Αθήνα και τη Σπάρτη. Η Αθήνα γεννάει την ιδέα της Δημοκρατίας, η Σπάρτη το λιτό τρόπο ζωής. Ο μεγάλος Ελληνικός Πολιτισμός των κλασικών χρόνων χαράζει ανεξίτηλα τα ίχνη του στην ιστορία με τους θεσμούς του και τις υψηλές κατακτήσεις του ανθρώπινου πνεύματος στις επιστήμες και τις τέχνες - στην φιλοσοφία, την ιστορία, την ιατρική, την ποίηση, το δράμα, την αρχιτεκτονική, την γλυπτική.

Τύμβος Μαραθώνα Μνημείο Θερμοπυλών Μνημείο Σαλαμινομάχων

Αλλά η μεγάλη νίκη δεν φέρνει την ομόνοια. Οι Έλληνες ξαναρχίζουν να φιλονικούν μεταξύ τους. Το 478 π.Χ. ιδρύεται η Συνομοσπονδία της Δήλου, που γρήγορα μετατρέπεται στην πρώτη αθηναϊκή συμμαχία και ουσιαστικά σε ηγεμονία της Αθήνας. Η αθηναϊκή ισχύς αυξάνεται συνεχώς και γύρω στο 460 π.Χ. η Αθηναϊκή Δημοκρατία φτάνει στο απόγαιό της.

Η εποχή του Περικλή, από το 449 π.Χ., είναι ο Χρυσός Αιώνας με τα μεγάλα επιτεύγματα και τα ύψιστης καλλιτεχνικής αξίας έργα, στα οποία ξεχωρίζουν τα μνημεία της Ακρόπολης και ο Παρθενώνας. Η Αθηναϊκή Δημοκρατία του 5ου πΧ αιώνα θα γίνει στο μέλλον σημείο αναφοράς τόσο για τους πολιτικούς θεσμούς της όσο και για την προσφορά της στον Πολιτισμό.

Ο ανταγωνισμός, όμως, με τη Σπάρτη οδηγεί το 431 π.Χ. στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, που ανακόπτει την πορεία της κλασικής εποχής και καταλήγει το 404 πΧ στην ήττα της Αθήνας και την ανάδειξη της Σπάρτης στην ηγεμονία του ελληνικού χώρου.

Ο Αλέξανδρος και οι Μακεδόνες

Η Σπάρτη χάνει την ηγεμονία το 371 π.Χ. από την Θήβα, αλλά δεν αργούν να κυριαρχήσουν οι Μακεδόνες.

Ο Φίλιππος Β΄ επικρατεί το 338 π.Χ., αλλά δύο χρόνια μετά δολοφονείται. Βασιλιάς το 336 π.Χ. σε ηλικία είκοσι ετών ο γιος του Αλέξανδρος σταθεροποιεί την εξουσία του και εκστρατεύει το 334 π.Χ. στην Ανατολή. Κατακτά σε τέσσερα χρόνια την Περσική Αυτοκρατορία και φτάνει το 326 π.Χ. στον Ινδό ποταμό.

Μετά τον θάνατό του το 323 π.Χ. οι στρατηγοί του μοιράζουν την αυτοκρατορία και πολεμούν μεταξύ τους. Αρχίζει η Ελληνιστική Εποχή.

Το 281π.Χ. τελειώνουν οι πόλεμοι των διαδόχων και διαμορφώνονται τρία μεγάλα βασίλεια. Η Μακεδονία υπό τον Αντίγονο, η Μικρά Ασία, η Μεσοποταμία και η Περσία υπό τον Σέλευκο και η Αίγυπτος υπό τον Πτολεμαίο.

Την πρώτη περίοδο της Ελληνιστικής Εποχής από το 304 ώς το 220 π.Χ. διατηρείται η ισορροπία δυνάμεων και αναπτύσσεται ο Ελληνικός Πολιτισμός και στην Ανατολή. Μετά αρχίζει η παρακμή, ενώ στη Δύση γίνεται όλο και πιο ισχυρή η Ρώμη. Στην ηπειρωτική Ελλάδα υπάρχουν τρία κέντρα εξουσίας. Από βορρά προς νότο, το βασίλειο της Μακεδονίας, η Αιτωλική Συμπολιτεία και η Αχαϊκή Συμπολιτεία, στην οποία συμμετέχουν σταδιακά σχεδόν όλες οι πόλεις της Πελοποννήσου εκτός από τη Σπάρτη.

Οι εμφύλιες διαμάχες και η επιδέξια πολιτική της Ρώμης οδηγούν και την Ελλάδα στην πολιτική παρακμή. Γίνονται τρεις μακεδονικοί πόλεμοι, το 215 - 205 π.Χ., το 200 π.Χ. και το 176 - 168 π.Χ. Οι Ρωμαίοι επικρατούν και διαμελίζουν τη Μακεδονία σε τέσσερις αυτόνομες περιοχές. Το 146 π.Χ. συντρίβουν στον Ισθμό την Αχαϊκή Συμπολιτεία, καταστρέφουν την Κόρινθο και ενώνουν όλο τον ελληνικό χώρο στη ρωμαϊκή επαρχία της Μακεδονίας δίνοντας αυτονομία στη Λακωνία, την Αθήνα και τους Δελφούς. Τα επόμενα χρόνια οι πόλεις της Λακωνίας συνδέονται στο Κοινόν των Ελευθερολακώνων και αναπτύσσονται οικονομικά με κέντρο το Γύθειο, που εξελίσσεται σε σπουδαία πόλη και σημαντικό λιμάνι.

Η Ελλάδα έρχεται στο προσκήνιο το 88 π.Χ., όταν ο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης επιτίθεται στις ρωμαϊκές κτήσεις στη Μικρά Ασία και καλεί τους Έλληνες να εξεγερθούν. Το 86 π.Χ. οι Ρωμαίοι με επικεφαλής τον Σύλλα κυριεύουν την Αθήνα, καταστρέφουν τον Πειραιά και νικούν τον Μιθριδάτη στη Χαιρώνεια και τον Ορχομενό.

Τις επόμενες δεκαετίες ο ελληνικός χώρος γίνεται το θέατρο μερικών από τις εμφύλιες ρωμαϊκές μάχες της εποχής και το 31 π.Χ. στο Άκτιο του Αμβρακικού Κόλπου, στη Δυτική Ελλάδα, ηττάται ο Αντώνιος και κατατροπώνεται ο στόλος της βασίλισσας της Αιγύπτου Κλεοπάτρας. Τον επόμενο χρόνο ο Οκταβιανός κυριεύει την Αλεξάνδρεια, ενώ ο Αντώνιος και η Κλεοπάτρα αυτοκτονούν. Το βασίλειο των Πτολεμαίων, το τελευταίο ελεύθερο ελληνιστικό βασίλειο, φτάνει στο τέλος του. Ο Οκταβιανός ανακηρύσσεται αύγουστος και η Ρώμη περνάει στην εποχή της αυτοκρατορίας.

Από τη Ρώμη στο Βυζάντιο

Ο Ελληνικός Πολιτισμός έχει τη συνεισφορά του στην ανάπτυξη του Ρωμαϊκού Πολιτισμού. Η ίδια η Ελλάδα παραμένει ρωμαϊκή επαρχία.

Το 46 μ.Χ. δημιουργείται η ρωμαϊκή επαρχία της Θράκης. Είναι η εποχή που ο Απόστολος Παύλος ταξιδεύει κηρύσσοντας τη χριστιανική πίστη και φτάνει στους Φιλίππους και στην Κόρινθο.

Στον ελληνικό χώρο έρχονται καλύτερες ημέρες στα χρόνια του αυτοκράτορα Αδριανού. Ο Αδριανός ταξιδεύει από το 121 μέχρι το 129 στην αυτοκρατορία και ιδρύει πόλεις με το όνομά του. Είναι φιλέλληνας και προωθεί πολλά έργα, κυρίως στην Αθήνα. Είναι αρχή περιόδου ευημερίας στην Ελλάδα.

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έχει τις δικές της περιπέτειες, που καταλήγουν στο διαχωρισμό της σε δυτικό και ανατολικό κράτος και στην επικράτηση του χριστιανισμού. Το 330 ο Κωνσταντίνος, νικητής στους πολέμους με τους άλλους διεκδικητές της εξουσίας, εγκαινιάζει στην Ανατολή, στη στρατηγική θέση της αρχαίας αποικίας Βυζάντιο, την Κωνσταντινούπολη, νέα πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας.

Το 361 - 363 ο Ιουλιανός επιχειρεί χωρίς επιτυχία να επαναφέρει την αρχαία θρησκεία του πολυθεϊσμού. Το 393 καταργούνται οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Το 395 ο θάνατος του Θεοδόσιου Α΄ σηματοδοτεί το τέλος της ενότητας της αυτοκρατορίας. Οι γιοι του τη διαιρούν σε ανατολική και δυτική.

Το ανατολικό κράτος αρχικά διατηρεί το ρωμαϊκό χαρακτήρα του. Αλλά μετά το 641, την εποχή του Ηράκλειου, αρχίζει να αποκτά ελληνικό χαρακτήρα και εξελίσσεται στην κραταιά Βυζαντινή Αυτοκρατορία με θεμέλια το ρωμαϊκή διοίκηση, το ρωμαϊκό δίκαιο, την ελληνική γλώσσα, τον ελληνικό πολιτισμό και τη χριστιανική πίστη.

Το 1203 η Δ΄ Σταυροφορία αλλάζει προορισμό. Βενετσιάνικα πλοία φέρνουν τους σταυροφόρους στην Κωνσταντινούπολη. Κυριεύουν το 1204 την πόλη και αρχίζει στην Ελλάδα η εποχή της Φραγκοκρατίας, εκτός από τη δυτική πλευρά όπου δημιουργείται το Δεσποτάτο της Ηπείρου.

Οι Βυζαντινοί ξαναπαίρνουν την Κωνσταντινούπολη το 1261, αλλά οι Φράγκοι άρχοντες κρατούν τα δουκάτα τους στην Ελλάδα, ενώ οι Βενετοί έχουν δημιουργήσει τα δικά τους δουκάτα στα νησιά και τα παράλια του Αιγαίου Πελάγους, που όλους αυτούς τους αιώνες δεινοπαθούν από τους πειρατές.

Η οθωμανική κυριαρχία

Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία δεν ξαναβρίσκει την παλιά της ισχύ. Το 1301 οι Οθωμανοί Τούρκοι νικούν πρώτη φορά τους Βυζαντινούς στη Μικρά Ασία και μετά από νέες νίκες περνούν το 1354 στην ευρωπαϊκή ακτή, προχωρούν στην Βαλκανική Χερσόνησο και πολιορκούν τρεις φορές την Κωνσταντινούπολη.

Η τρίτη πολιορκία το 1453 είναι η μοιραία. Οι Οθωμανοί κατακτούν την Κωνσταντινούπολη και καταλύουν την Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Το 1456 φτάνουν στην Αθήνα και το 1460 κυριεύουν το Δεσποτάτο του Μυστρά στη Λακωνία.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία φτάνει στο απόγειό της από το 1520 υπό τον Σουλεϊμάν Α΄ τον Μεγαλοπρεπή, που το 1526 μπαίνει στην Βουδαπέστη και το 1529 πολιορκεί την Βιέννη, αλλά αποκρούεται Από την άλλη πλευρά φτάνει ώς την Αίγυπτο, τις ακτές του Περσικού Κόλπου και την Ερυθρά Θάλασσα - τη Μεδίνα, τη Μέκκα και το Άντεν.

Παράλληλα, αναθέτει τις ναυτικές επιχειρήσεις στον περιβόητο πειρατή Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα, που απειλεί τις μεσογειακές ακτές και παίρνει από τους Βενετούς πολλά νησιά και κάστρα στο Αιγαίο Πέλαγος, καθώς το 1537 ξεσπάει πόλεμος μεταξύ Βενετίας και Τουρκίας. Η Βενετία συνθηκολογεί το 1540. Ο τελευταίος δούκας του δουκάτου της Νάξου καθαιρείται από τον σουλτάνο το 1566. Από τις Κυκλάδες μόνο η Τήνος παραμένει στους Βενετούς μέχρι το 1715.

Το 1571 στη ναυμαχία της Ναυπάκτου, στον Πατραϊκό Κόλπο, ο χριστιανικός στόλος με επικεφαλής τον Δον Χουάν της Αυστρίας νικάει τον οθωμανικό ενισχύοντας το ηθικό, αλλά και το γόητρο της Ευρώπης. Είναι η τελευταία μεγάλη ναυμαχία με γαλέρες. Η χρήση των πυροβόλων, που έχει αρχίσει στη στεριά, αλλάζει στο εξής τον τρόπο του πολέμου και στη θάλασσα.

Επαναστάσεις και Ανεξαρτησία

Οι Οθωμανοί ναυπηγούν νέο στόλο και διατηρούν τις κατακτήσεις του συνεχίζοντας τους πολέμους με τους Βενετούς, ενώ τα νησιά εξακολουθούν να δεινοπαθούν από τις πειρατικές επιδρομές. Ορισμένα είναι και ορμητήρια πειρατών.

Τον 18ο αιώνα αρχίζει μια άλλη διαμάχη με επιπτώσεις στον ελληνικό χώρο. Η μακρόχρονη διένεξη μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας. Ο ρωσοτουρκικός πόλεμος, που ξεσπάει το 1768, φέρνει το 1770 τον ρωσικό στόλο υπό τους αδελφούς Ορλώφ στην Πελοπόννησο με σκοπό την εξέγερση των Ελλήνων. Η επανάσταση, γνωστή ως «Ορλωφικά», ξεσπάει, αλλά γρήγορα αποτυγχάνει, και ο ρωσικός στόλος συνεχίζει τη δράση του στο Αιγαίο Πέλαγος με ορμητήριο τη Νάουσα της Πάρου. Νικάει τον τουρκικό στόλο και παραμένει στο Αιγαίο μέχρι τη λήξη του πολέμου το 1774 με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ - Καϊναρτζή.

Οι ελληνικές ελπίδες για απελευθέρωση αναζωπυρώνονται στον επόμενο ρωσοτουρκικό πόλεμο το 1787 - 1792, όταν δρα στο Αιγαίο Πέλαγος ρωσικός στόλος με επικεφαλής τον Έλληνα Λάμπρο Κατσώνη. Ο πόλεμος τελειώνει και οι Έλληνες εγκαταλείπονται πάλι στην τύχη τους. Ο Λάμπρος Κατσώνης συνεχίζει για ένα διάστημα μόνος τον αγώνα χωρίς αποτέλεσμα.

Παρά την αποτυχία των ελληνικών κινημάτων υπάρχει και μια θετική πλευρά. Με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ - Καϊναρτζή το 1774 εξασφαλίζονται αρκετά προνόμια για το εμπόριο και τη ναυτιλία των νησιών, αρκετά από τα οποία, κυρίως οι Κυκλάδες, αντιμετωπίζονται από τον κατακτητή ηπιότερα σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα.

Οι Έλληνες νησιώτες αξιοποιούν τα προνόμια και οργώνουν τις θάλασσες αποκτώντας πλούτο και δύναμη. Και όταν έρχεται η ώρα είναι σε θέση να βοηθήσουν με πλοία και χρήματα τον μεγάλο Αγώνα για την Ανεξαρτησία, που ετοιμάζεται μυστικά.

Η Ελληνική Επανάσταση ξεσπάει το 1821 και συνεχίζεται τα επόμενα χρόνια με επιτυχίες και αποτυχίες, ηρωισμούς και θυσίες, αλλά και εμφύλιες διαμάχες. Σημαντική είναι η συμβολή των Φιλελλήλων που έρχονται από άλλες χώρες να ενισχύσουν τους επαναστάτες, ενώ το 1827 οι στόλοι των μεγάλων δυνάμεων της εποχής - της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας - νικούν τον οθωμανικό στόλο στην αποφασιστική ναυμαχία στο Ναυαρίνο, στα νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου.

Η Ελλάδα γίνεται ανεξάρτητο κράτος το 1830 και προχωρεί στο εξής μέσα από εθνικές περιπέτειες, έντονα πολιτικά πάθη και κύκλους προσπαθειών για να αναπτυχθεί οικονομικά. Χρειάζεται να κάνει πολύ δρόμο για να μετατραπεί από φτωχή αγροτική χώρα σε αναπτυσσόμενη βιομηχανική, αφού την περίοδο της τουρκοκρατίας δεν δέχεται επιδράσεις από τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις στη Δυτική Ευρώπη, που φέρνουν στο προσκήνιο την αστική τάξη και την φιλελεύθερη οικονομική φιλοσοφία της.

Από τον 19ο στον 20ό αιώνα

Τα πολιτικά πάθη αναστατώνουν τη χώρα από τα πρώτα βήματα της ελεύθερης ζωής της. Η Ελλάδα γίνεται μοναρχία. Ο πρώτος βασιλιάς Όθων έρχεται από την Βαυαρία. Το 1843 υποχρεώνεται από επανάσταση να παραχωρήσει το πρώτο σύνταγμα και το 1863 να εγκαταλείψει τη χώρα. Στη θέση του έρχεται ο Γεώργιος Α΄ της δυναστείας των Γλίξμπουργκ.

ο 1864 η Ελλάδα ενσωματώνει τα Ιόνια Νησιά και το 1881 προσαρτά τη Θεσσαλία και μέρος της Ηπείρου. Το 1897 ηττάται σε σύντομο πόλεμο με την Τουρκία χωρίς τελικά ουσιαστικές επιπτώσεις στην εδαφική της ακεραιότητα.

Ο 20ός αιώνας αρχίζει με καλύτερους οιωνούς. Το 1908 ενώνεται μαζί της η Κρήτη. Το 1912 συμμαχεί με τη Σερβία, την Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι σύμμαχοι επικρατούν το 1913 και η αυτοκρατορία χάνει τα περισσότερα ευρωπαϊκά εδάφη της. Λίγο μετά η Ελλάδα και η Σερβία αντιμετωπίζουν νικηφόρα την αντίδραση της Βουλγαρίας. Με τους Βαλκανικούς Πολέμους η Ελλάδα επεκτείνεται στην Ήπειρο, τη Μακεδονία και τα νησιά του Αιγαίου.

Η συμμετοχή της ή όχι στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο γίνεται αιτία να χωρίσουν οι δρόμοι του βασιλιά Κωνσταντίνου και του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, που επιδιώκει και επιτυγχάνει την είσοδό της στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ με αποτέλεσμα μετά τη νίκη των συμμάχων να επεκταθεί στη Θράκη και τη Μικρά Ασία.

Η Ελλάδα εκστρατεύει στη Μικρά Ασία, αλλά ηττάται από την Τουρκία το 1922. Οι Τούρκοι καίνε τη Σμύρνη και οι Έλληνες της Μικράς Ασίας, όσοι σώζονται, έρχονται πρόσφυγες. Η ήττα έχει μεγάλες επιπτώσεις στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική ζωή. Αλλά παρά τις τεράστιες δυσκολίες η χώρα καταφέρνει να ενσωματώσει με επιτυχία τους πρόσφυγες και να ξαναβρεί τον δρόμο της.

Οι πολιτικές εντάσεις, όμως, δεν σταματούν. Η Ελλάδα ζει την πρώτη της περίοδο ως Προεδρική Δημοκρατία από το 1924 ώς το 1935, αφού το 1925 και 1926 έχει νιώσει τη δικτατορία Πάγκαλου. Η μοναρχία επιστρέφει, αλλά επιστρέφει και η δικτατορία με τον Ιωάννη Μεταξά το 1936.

Από τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο μέχρι σήμερα

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Ελλάδα δέχεται το 1940 την επίθεση της Ιταλίας, αλλά ο ελληνικός στρατός αντεπιτίθεται νικηφόρα.

Τον Απρίλιο του 1941 κατακτάται από τη Γερμανία.

Απελευθερώνεται το 1944 και μπαίνει στη δίνη των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων. Από το 1947 ώς το 1949 ζει τα δεινά του εμφυλίου πολέμου. Και κατόπιν τον διαχωρισμό των Ελλήνων σε «δεξιούς» και «αριστερούς». Οι πολιτικές διαμάχες γίνονται όλο και πιο έντονες παράλληλα με τις προσπάθειες να οργανωθεί και να αναπτυχθεί η οικονομία. Η εκβιομηχάνιση έχει αρχίσει στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά χρειάζεται να έρθει η δεκαετία του 1950 για να αποκτήσει ταχείς ρυθμούς και να οδηγήσει στην ανασυγκρότηση. Η δημοκρατική πορεία ανακόπτεται το 1967 από τη δικτατορία των συνταγματαρχών, που καταλήγει το 1974 με την κατάληψη από την Τουρκία του ενός τρίτου της Κύπρου, ενώ στην Ελλάδα επανέρχεται η Δημοκρατία.

Λίγο μετά την επάνοδο της Δημοκρατίας καταργείται με δημοψήφισμα η μοναρχία και από τότε η πολιτική ζωή εξελίσσεται ομαλα. Οι πολιτικές αντιθέσεις είναι όπως πάντα έντονες, αλλά οι δημοκρατικοί θεσμοί λειτουργούν σταθερά στα συνταγματικά πλαίσια.

Βασικός σταθμός στη νέα πορεία της χώρας είναι η ένταξή της το 1981 στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες. Σταδιακά προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες και αξιοποιεί τις δυνατότητες που προσφέρει η κοινή ευρωπαϊκή πορεία. Με την είσοδο στον 21ο αιώνα επιτυγχάνει την είσοδό της στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση και εντάσσεται στις πρώτες χώρες που δημιουργούν τη ζώνη του ευρώ.

Η Ελλάδα ήταν τα παλιότερα χρόνια χώρα εξαγωγής εργατικών χεριών. Τα πρώτα μεγάλα κύματα Ελλήνων μεταναστών ξεκίνησαν για τις ΗΠΑ στις αρχές του 20ού αιώνα. Τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 νέα κύματα μεταναστών κατευθύνθηκαν στις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Αυστραλία, αλλά και στη Γερμανία, το Βέλγιο, τη Σουηδία. Στις αρχές του 21ου αιώνα είναι χώρα υποδοχής μεταναστών. Αλλά από το 2010 έχει μπει στη δίνη μεγάλης οικονομικής κρίσης.