Ένα μικρό νησί με μεγάλη ιστορία

Αη Στράτης

Εκδρομή στον Άη Στράτη

Μια εκδρομή της Λήμνου έξω από τη Λήμνο. Στον Άγιο Ευστράτιο, το μικρό νησί νότιά της, μοναδικό της σύντροφο σ' αυτήν τη γωνιά του Βόρειου Αιγαίου.
Ο Άγιος Ευστράτιος - Άι Στράτης ή Αγιοστράτης, όπως συνήθως λέγεται σ' αυτές τις θάλασσες - συγκοινωνεί με τη Λήμνο με το τακτικό δρομολόγιο από το Λαύριο και αντίστροφα από την Καβάλα. Υπάρχει, επίσης, τακτική σύνδεση των δύο νησιών με το «Αιολίς», ένα παλιό παγοθραυστικό με πανύψηλη πλώρη, φέριμποτ πλέον.
Όλα αυτά καιρού επιτρέποντος. Εδώ οι άνεμοι, όταν τους πιάσει η μανία, δεν αστειεύονται. Δεν είναι λίγες οι φορές που ο Άι Στράτης ξεχνιέται, κυρίως τον χειμώνα. Ζει, όμως, συμφιλιωμένος με το πέλαγος. Πώς να κάνει διαφορετικά; Είναι το πιο απομονωμένο νησί του Αιγαίου. Απέχει από τη Λήμνο 18 ναυτικά μίλια, αλλά από την άκρη της Χαλκιδικής βορειοδυτικά 48, από τη Σκύρο νότια 38 και από τη Λέσβο νοτιοανατολικά 42 ναυτικά μίλια.

Ai Stratis

Πρωί, οκτώ η ώρα, οκτώ και κάτι, στη Μύρινα. Στο λιμάνι. Όχι στο κεντρικό, όπου πιάνουν τα μεγάλα πλοία, αλλά στο λιμάνι για τα μικρά σκάφη. Υπάρχει και τρίτος τρόπος για να επισκεφθούμε τον Άι Στράτη. Τους καλοκαιρινούς μήνες ένα καΐκι φεύγει κάθε πρωί στις εννιά με τους εκδρομείς που θέλουν να γνωρίσουν έστω και για λίγο το νησί και επιστρέφει το δειλινό. Πάμε κι εμείς.
Το ταξίδι είναι γοητευτικό. Πρέπει να αγαπάς και τη θάλασσα, βέβαια. Ο βοριάς στην πλάτη μας σύμμαχος προς το νότο. Λίγα μπωφόρ και οι κυματισμοί λαμπιρίζουν κάτω από τον ήλιο. Θαλάσσια ρεύματα σχηματίζουν ποτάμια στο πέλαγος.

Ai Stratis

Ο Άγιος Ευστράτιος έχει έκταση 43 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Το σχήμα του θυμίζει άνισο τρίγωνο με τη μεγαλύτερη πλευρά δυτικά. Το μήκος του είναι 12 χιλιόμετρα και το πλάτος του 7 χιλιόμετρα. Το μήκος των ακτών 30 χιλιόμετρα. Οι ακτές στα περισσότερα σημεία, κυρίως στην ανατολική πλευρά, είναι βραχώδεις. Όρμοι με μικρές, αλλά ωραίες παραλίες υπάρχουν στη δυτική πλευρά.

Το έδαφος έχει ορεινό χαρακτήρα και είναι ηφαιστειογενές. Μια κορυφογραμμή σχηματίζεται από βορρά προς νότο με ψηλότερη κορυφή το Σημάδι στα 298 μέτρα. Από τη μια και την άλλη πλευρά πέφτουν πλαγιές λόφων. Ανατολικά πιο απότομες, δυτικά αφήνοντας χώρο για μικρές κοιλάδες που καταλήγουν σε γραφικούς όρμους με μικρές αμμουδιές. Στην κατάληξη μιας κοιλάδας είναι χτισμένος ο μοναδικός οικισμός και λιμάνι. Λέγεται κι αυτός Άγιος Ευστράτιος.

Το νησί τα παλιά χρόνια έχει πάρει διάφορα ονόματα. Χρύση, Ιερά και άλλα. Το σημερινό του όνομα οφείλεται σε ένα μοναχό, που έχει ζήσει μόνος εδώ τον 19ο αιώνα. Πριν ο Άγιος Ευστράτιος έχει δεινοπαθήσει από τους πειρατές. Όλο τον 16ο αιώνα τον περνάει χωρίς κατοίκους.

Σε εποχές πολιτικών κρίσεων τον 20ό αιώνα το νησί χρησιμοποιείται ως τόπος εξορίας αριστερών πολιτών και αντιπάλων του καθεστώτος που βρίσκεται στην εξουσία. Εδώ έχουν ζήσει εξόριστοι, μεταξύ άλλων, οι ποιητές Γιάννης Ρίτσος και Τάσος Λειβαδίτης και ο ηθοποιός Μάνος Κατράκης.

Ai Stratis Museum

Η εξέλιξη του πληθυσμού είναι χαρακτηριστική της εξέλιξης της ζωής στο νησί. Το 1928 έχει 786 κατοίκους, το 1940 1.131, το 1951 3.849, το 1961 1.061, το 1971 422, το 1981 296, το 1991 286 και το 2001 376.

Σκληρή είναι η μοίρα του νησιού το 1968. Στις 19 Φεβρουαρίου συγκλονίζεται από σεισμό 7,1 Ρίχτερ, που αφήνει είκοσι νεκρούς και καταστροφές. Ο οικισμός, που βρίσκεται στην κορυφή ενός μικρού λόφου με ανεμόμυλους, καταστρέφεται, η αιγαιοπελαγίτικη αρχιτεκτονική των σπιτιών του χάνεται και οι κάτοικοι ξαναρχίζουν τη ζωή τους κοντά στην παραλία.

Ai Stratis Molon Lave Ο Άγιος Ευστράτιος έρχεται πάλι με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο της Ιστορίας στις 18 Ιουνίου του 1992. Αυτή την ημέρα ο υποσμηναγός Νικος Σιαλμάς πέφτει με το αεροπλάνο του Μιράζ F1 στο ακρωτήριο Τρυπητή στη νότια πλευρά του Άι Στράτη κατά τη διάρκεια εμπλοκής με τουρκικό F16 στον ακήρυκτο πόλεμο του Αιγαίου. Στην πλαγιά του ακρωτηρίου έχει τοποθετηθεί στη μνήμη του μια τεράστια μεταλλική ασπίδα με το ιστορικό «Μολών Λαβέ». Περνώντας οι συνάδελφοί του πετούν πάνω από την ασπίδα αποτίοντας φόρο τιμής και τον χαιρετούν κουνώντας τα φτερά του αεροπλάνου τους.

Το καΐκι καβατζάρει το βορειοδυτικό ακρωτήριο και πλέει στη δυτική ακτή. Περνάει το λιμάνι και σε έναν ωραίο όρμο ρίχνει άγκυρα. Όσοι θέλουν βουτάνε στο νερό, κάποιοι κολυμπούν μέχρι την αμμουδιά.
Είναι ο συνηθισμένος τρόπος να πηγαίνουμε στις παραλίες του νησιού. Από τη θάλασσα. Διαφορετικά με τα πόδια ή με τζιπ. Δεν υπάρχουν πολλά αυτοκίνητα και οι χωματόδρομοι εξυπηρετούν τις αγροτικές εργασίες. Δεν υπάρχουν ταξί.

Όταν επιστρέφουν όλοι, το καΐκι πιάνει στο λιμάνι. Γλυκιά, ήρεμη ατμόσφαιρα, φιλόξενη διάθεση. Φαγητό σε μια από τις δυο ταβέρνες. Φρέσκοι αστακοί - σήμα κατατεθέν του νησιού - ψάρια, τοπικά φαγητά, τοπικά τυριά. Από τους τριακόσιους κατοίκους οι περισσότεροι ασχολούνται με το ψάρεμα και την κτηνοτροφία. Σε μικρές φάρμες στους κοντινούς λόφους γεμάτους βελανιδιές παράγονται θαυμάσια τυριά.

Μετά καφές ή ποτό σε ένα από τα δύο ωραία μπαρ και βόλτα στον οικισμό. Τα σπίτια απλώνονται αριστερά από το λιμάνι. Υπάρχουν ενοικιαζόμενα δωμάτια.
Περνάμε την πλατεία και σε ένα από τα τελευταία σπίτια βρισκόμαστε μπροστά στο μουσείο που θυμίζει τη ζωή των πολιτικών εξορίστων. Στο ισόγειο ενθυμήματα και ιστορικό υλικό, στο υπόγειο μια ιδέα για τη σκληρή μοίρα των αρρώστων που θεραπεύονται σε πέτρινα κρεβάτια.

Συνεχίζουμε την βόλτα γυρίζοντας στο λιμάνι. Δεν έχουμε πολύ χρόνο στη διάθεσή μας. Το καΐκι φεύγει κατά τις τρεις. Το ταξίδι της επιστροφής διαρκεί συνήθως μια ώρα παραπάνω, επειδή συνήθως φυσάει βοριάς. Και ο βοριάς είναι τώρα κόντρα στην πορεία του.

Myrina Port

Ο καιρός τώρα