Ταξίδι στο λευκό και το γαλάζιο

Αντίπαρος

Ταξίδι στην Αντίπαρο! Ταξίδι στο λευκό και το γαλάζιο, στο νερό και την πέτρα, όπως κάθε ταξίδι στις Κυκλάδες!
Μικρή και ωραία, ένα βήμα από την Πάρο, η Αντίπαρος αποτελεί έναν από τους πιο ελκυστικούς προορισμούς στο Αιγαίο. Ήρεμη, με χαλαρούς ρυθμούς ζωής, έχει καλή τουριστική υποδομή, θαυμάσιες παραλίες και ένα από τα ωραιότερα σπήλαια, που γοητεύει χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.

Γεωγραφία

Η Αντίπαρος βρίσκεται νοτιοδυτικά από την Πάρο, πολύ κοντά της, ανατολικά από τη Σίφνο, από την οποία απέχει 13 νμ, και βόρεια από τη Σίκινο, από την οποία απέχει 14 νμ. Έχει έκταση 35 τ χλμ και σχήμα μακρόστενο, με μήκος από βορρά προς νότο 12,5 χλμ και μεγαλύτερο πλάτος στο κέντρο 5,5 χλμ.
Το βόρειο τμήμα είναι χαμηλό σε αντίθεση με το κεντρικό. Υψηλότερη κορυφή είναι ο Προφήτης Ηλίας, στα 299 μ. Στον λόφο του Αγίου Ιωάννη – το Βουνάλι του Άι Γιάννη, όπως το λένε οι ντόπιοι – με ύψος 177 μ, βρίσκεται το περίφημο σπήλαιο της Αντιπάρου. Το νότιο τμήμα, βραχώδες, έχει ηφαιστειακή προέλευση.
Η ακτογραμμή έχει μήκος 57 χλμ. Οι ακτές είναι δαντελωτές, με ωραίες αμμουδιές στην βόρεια και την ανατολική ακτή και στο μέσο της δυτικής ακτής.

Η ανατολική ακτή της Αντιπάρου χωρίζεται από την δυτική ακτή της Πάρου με το Στενό της Αντιπάρου. Το στενότερο σημείο είναι ανάμεσα στο λιμανάκι της Πούντας στην Πάρο και το λιμάνι της Αντιπάρου απέναντι.
Ανάμεσα στα δύο λιμάνια υπάρχουν τα νησάκια Ρευματονήσι, ιδιωτικό νησί που λέγεται και Μπουδαριά ή Κάτω Νησάκι, ο Σάλιαγκος ή Μεσακό Νησάκι, και το Όρος ή Πάνω Νησάκι. Στον Σάλιαγκο ανακαλύφθηκε ο παλαιότερος ώς τώρα νεολιθικός οικισμός των Κυκλάδων. Στην θάλασσα ανάμεσα στα νησάκια υπάρχουν ύφαλοι και το πέρασμα χρειάζεται προσοχή.
Στην βόρεια είσοδο του στενού, βρίσκονται τα τρία νησάκια Σπυριδονήσια και δύο καταπληκτικοί μοναχικοί βράχοι, ο Μαύρος Τούρλος και ο Κόκκινος Τούρλος. Και πολύ κοντά στην βόρεια ακτή της Αντιπάρου, τα νησάκια Επάνω Φηρά ή Κάβουρας και Κάτω Φηρά ή Διπλό.
Νότια, στο στενό, είναι η βραχονησίδα Άγιος Αντώνιος και μετά τα Παντιερονήσια – τα νησάκια Τούρνα, Πρέζα, Γλαροπούντα, Τηγάνι και Παντιερονήσι. Στην άλλη πλευρά, απέναντι από την δυτική ακτή της Αντιπάρου, βρίσκεται το νησί Δεσποτικό, όπου έχει ανακαλυφθεί ιερό του Απόλλωνα. Δυτικά του είναι το νησί Στρογγυλό και ανάμεσα στο Δεσποτικό και την Αντίπαρο το μικροσκοπικό Τσιμηντήρι.

Η Αντίπαρος δεν έχει απευθείας ακτοπλοϊκή σύνδεση με τον Πειραιά ή άλλα μεγάλα λιμάνια. Πηγαίνουμε από την Πάρο, όπου φτάνουμε είτε με φέριμποτ ή ταχύπλοο, είτε με αεροπλάνο. Το ταξίδι από τον Πειραιά στην Παροικιά, πρωτεύουσα και λιμάνι της Πάρου, διαρκεί με το φέριμποτ τέσσερις ώρες κι ένα τέταρτο και με ταχύπλοο τρεις ώρες. Υπάρχουν καθημερινά δρομολόγια πρωί και απόγευμα.
Στην Παροικιά έχουμε δύο επιλογές.
‘Η να πάμε απευθείας στην Αντίπαρο, παίρνοντας το καραβάκι, που πιάνει δίπλα στην προκυμαία όπου δένουν τα φέριμποτ, και καλύπτει την απόσταση, 5 νμ, σε περίπου μισή ώρα.
Ή να πάμε οδικώς – με λεωφορείο, ή ταξί, ή με το αυτοκίνητό μας – στην Πούντα, λιμανάκι στην δυτική ακτή της Πάρου, και από κεί να περάσουμε με φέριμποτ στον Μώλο, το λιμάνι της Αντιπάρου.
Η διαδρομή καλύπτεται σε επτά λεπτά. Δρομολόγια κάθε μισή ώρα. Από την Πούντα στην ώρα και τη μισή – δώδεκα, δωδεκάμισι και λοιπά – από το λιμάνι της Αντιπάρου στο τέταρτο – και τέταρτο, παρά τέταρτο και λοιπά. Τους καλοκαιρινούς μήνες το τελευταίο δρομολόγιο είναι συνήθως στις δυόμισι το πρωί.

Paros Port

Η σύνδεση με το φέριμποτ άρχισε το 1986. Μέχρι τότε γινόταν, από τα παλιά χρόνια, με ένα μάλλον πρωτότυπο τρόπο.
Στο λιμανάκι της Πούντας υπάρχει ένα εκκλησάκι αφιερωμένο στην Παναγία την Υπαπαντή. Όποιος ήθελε να περάσει απέναντι άνοιγε την πόρτα της εκκλησίας και περίμενε. Όταν οι βαρκάρηδες στην Αντίπαρο έβλεπαν την πόρτα ανοιχτή, ήξεραν ότι κάποιος περίμενε και έρχονταν να τον πάρουν. Άν ήταν βράδυ, ο ταξιδιώτης δεν άνοιγε μόνο την πόρτα. Άναβε και τα καντήλια.
Η γνωστή ταινία Μανταλένα με την Αλίκη Βουγιουκλάκη, βασίζεται σ’ αυτήν τη μακρόχρονη σχέση Πούντας και Αντιπάρου, γραμμένη από τον δημοσιογράφο, ιστορικό και θεατρικό συγγραφέα Γεώργιο Ρούσσο, γέννημα θρέμμα της Αντιπάρου.

Μετακινήσεις

Το καλοκαίρι δημοτικό λεωφορείο συνδέει την πρωτεύουσα Χώρα με τις άλλες τοποθεσίες του νησιού. Η αφετηρία είναι στην αρχή του λιμανιού, κοντά στο σημείο όπου δένουν τα φέριμποτ.
Από εκεί αρχίζει ο μοναδικός περιφερειακός δρόμος που κατευθύνεται προς νότο ακολουθώντας την ανατολική ακτή. Περνάει από το Απάντημα και τον Σωρό (9 χλμ) και καταλήγει στην δυτική ακτή, στον Άγιο Γεώργιο (12 χλμ). Ενδιαμέσως, κοντά στο Απάντημα, μια διακλάδωση οδηγεί στον Κάμπο (6 χλμ) και στο Λιβάδι (7 χλμ) και μια άλλη στο Σπήλαιο (8 χλμ).
Στο Σπήλαιο πηγαίνει επίσης τουριστικό πούλμαν. Ξεκινάει από το ίδιο σημείο. Δεν υπάρχουν ταξί – ακόμη. Αλλά μπορούμε να νοικιάσουμε μεταφορικό μέσο.
Μεγάλα καΐκια κάνουν κάθε μέρα το καλοκαίρι κρουαζιέρα στις παραλίες της Αντιπάρου και τα γύρω νησάκια, με κολύμπι και φαγητό στα κάρβουνα σε κάποια παραλία. Σηκώνουν άγκυρα το πρωί και επιστρέφουν το απόγευμα. Καραβάκι από τον Άγιο Γεώργιο πηγαίνει στην παραλία Λιβάδια, στο νησί Δεσποτικό, και στην επιστροφή περνάει από τις θαλασσινές σπηλιές στην δυτική ακτή της Αντιπάρου.
Στο λιμάνι υπάρχει η δυνατότητα για ανεφοδιασμό σκαφών αναψυχής.

Port

Διαμονή

Στην Αντίπαρο μπορούμε να μείνουμε στο λιμάνι Μώλος και την Χώρα. Επίσης, σε ορισμένα σημεία της ανατολικής ακτής και στον Άγιο Γεώργιο στην δυτική ακτή.
Τα ξενοδοχεία δεν είναι μεγάλα και διατηρούν τον κυκλαδίτικο χαρακτήρα. Είναι οικογενειακές επιχειρήσεις, όπως και τα σπίτια με τα ενοικιαζόμενα δωμάτια. Στην βόρεια ακτή, κοντά στην πρωτεύουσα Χώρα, υπάρχει ένα κάμπινγκ.
Πολλοί είναι οι καθημερινοί επισκέπτες από την Πάρο. Έρχονται για να επισκεφτούν το περίφημο σπήλαιο, να κολυμπήσουν σε κάποια ωραία παραλία και να δοκιμάσουν χταποδάκι με ντόπιο τσίπουρο.

Η Αντίπαρος έχει περίπου χίλιους μόνιμους κατοίκους. Σχεδόν όλοι ζουν στην Χώρα. Υπολογίζεται ότι στις εξοχικές κατοικίες ζουν άλλοι χίλιοι. Αρκετοί είναι οι επώνυμοι, Έλληνες και ξένοι, που έχουν φτιάξει ησυχαστήρια. Ανάμεσά τους ο διάσημος Αμερικανός ηθοποιός Τομ Χανκς.

Η Νάξος, η Πάρος και η Αντίπαρος ήταν κάποτε ενωμένες, αλλά ο Ποσειδώνας τις χώρισε με ένα χτύπημα της τρίαινάς του. Κατά τη μυθολογία, έκανε τη Νάξο μεγαλύτερη και την δώρισε στην γυναίκα του Αμφιτρίτη, χάρισε στην Πάρο ωραίες παραλίες και έκανε την Αντίπαρο καταπράσινη για τους κτηνοτρόφους. Οι Φοίνικες, οι πρώτοι κάτοικοί της, την ονόμασαν Ωλίαρο, που σημαίνει «δασώδες βουνό».
Τα πρώτα ίχνη κατοίκησης είναι από τη Νεολιθική εποχή. Στο νησάκι Σάλιαγκος, τετρακόσια μέτρα από τον Μώλο της Αντιπάρου, έχει ανακαλυφθεί ο παλαιότερος γνωστός οικισμός των Κυκλάδων. Χρονολογείται στις αρχές της Νεώτερης Νεολιθικής Εποχής, το 4300 πΧ. Ο Σάλιαγκος τα παλιά χρόνια δεν ήταν νησί, αλλά μια χαμηλή χερσόνησος ενός ισθμού, που ίσως ένωνε την Πάρο με την Αντίπαρο. Τότε η επιφάνεια της θάλασσας ήταν πολύ πιο κάτω από σήμερα.
Ο οικισμός αποκαλύφθηκε το 1964 – 1965 από την Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή της Αθήνας. Έχουν έρθει στο φως ίχνη από τρεις περιόδους κατοίκησης, οχυρωματικός περίβολος, μικρές λίθινες κατοικίες, εργαλεία από οψιανό, αγγεία και λίθινα σχηματικά ειδώλια. Το πιο φημισμένο ειδώλιο είναι η «Παχύσαρκη Κυρία του Σάλιαγκου». Τα ευρήματα βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάρου.
Οι περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή στην Αντίπαρο την προϊστορική εποχή προέρχονται από ευρήματα στο σπήλαιο του νησιού. Οι πρώτες ανεπίσημες ανασκαφές έγιναν το 1883 από τον Άγγλο Τ. Μπεντ, που ανακάλυψε τάφους της περιόδου 3000 – 2500 πΧ. Η πρώτη επίσημη ανασκαφή έγινε το 1897 από τον μεγάλο Έλληνα αρχαιολόγο Χρήστο Τσούντα, που ανακάλυψε πρωτοκυκλαδικό νεκροταφείο. Τα ευρήματα – αγγεία και ειδώλια – εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.

Ιστορία

Νέες αρχαιολογικές ανασκαφές άρχισαν το 2009. Στην θέση Αγριόκαστρο, στο βορειοδυτικό άκρο του νησιού, ανακαλύφθηκαν τα κατάλοιπα αρχαίας πόλης, που άκμασε στα τέλη του 1500 πΧ, εποχή της θαλασσοκρατορίας της Μινωικής Κρήτης. Στην περιοχή της Αγίας Κυριακής, στην ανατολική ακτή, ήρθαν στο φως πίθοι από τα αρχαϊκά και κλασικά χρόνια και κατάλοιπα εργαστηρίων κεραμικής, που προμήθευαν με αμφορείς τους οινοπαραγωγούς της περιοχής κατά τους ελληνιστικούς χρόνους.
Η Αντίπαρος ήταν στενά συνδεδεμένη επί αιώνες με την Πάρο. Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1204 από τους Φράγκους, ο Βενετός Μάρκος Σανούδος κατέλαβε το 1207 – 1210 τις Κυκλάδες, ιδρύοντας το Δουκάτο του Αιγαίου με έδρα τη Νάξο. Τα νησιά έγιναν φέουδα Βενετών ευγενών. Με τον γάμο της Μαρίας Σανούδου με τον Γάσπαρι Σομμαρίπα η Αντίπαρος πέρασε στον οίκο των Σομμαρίπα, αλλά ερημώθηκε από πειρατικές επιδρομές. Το 1440 ο άρχοντας της Πάρου και της Άνδρου Κρουσσίνο Α΄ Σομμαρίπα πάντρεψε την κόρη του Φραντσέσκα με τον Λεονάρντο Λορεντάνο, γόνο ισχυρής βενετικής οικογένειας, και της έδωσε προίκα την Αντίπαρο. Ο Λεονάρντο έφερε με δικά του έξοδα καλλιεργητές και έχτισε για την προστασία τους ένα κάστρο, που ήταν ταυτόχρονα οικισμός.
Το 1480 η Αντίπαρος πέρασε στην κυριαρχία του Δομένικου Πιζάνι, που κατείχε την Ίο και την Ανάφη, και κατά τον τουρκοβενετικό πόλεμο το 1537 – 1540 κατακτήθηκε μαζί με πολλά άλλα νησιά από τους Τούρκους. Πέρασε πάλι δύσκολες στιγμές από πειρατές, ενώ από τον 17ο αιώνα άρχισε να γίνεται γνωστή στην Ευρώπη χάρις στο σπήλαιό της. Όλο και περισσότεροι περιηγητές το επισκέπτονταν δημοσιεύοντας κατόπιν ενθουσιώδεις εντυπώσεις.

Chora

Ο Μώλος, το λιμάνι της Αντιπάρου, βρίσκεται σε έναν πανέμορφο όρμο, που προστατεύεται από μια μικρή χερσόνησο στον βορρά. Προς το εσωτερικό, ενωμένη μαζί του, απλώνεται η Χώρα, η πρωτεύουσα του νησιού, με τα κατάλευκα σπίτια της. Λέγεται, επίσης, Αντίπαρος, ή Κάστρο, από το βενετσιάνικο κάστρο της.
Τα φέριμποτ από την Πούντα δένουν στην αρχή του λιμανιού, όπου αρχίζει ο παραλιακός δρόμος. Στο ίδιο σημείο αρχίζει και ο περιφερειακός δρόμος που κατεβαίνει την ανατολική ακτή.
Ο παραλιακός δρόμος, φαρδύς και ευχάριστος, ακολουθεί την προκυμαία του λιμανιού. Ένας μεγάλος ανεμόμυλος υποδέχεται τον επισκέπτη. Δίπλα του μια εκκλησία, κάτασπρη με μπλε τρούλο και παράθυρα. Η Αγία Μαρίνα. Στην γιορτή της, στις 17 Ιουλίου, γίνεται τριήμερο πανηγύρι.
Μετά, εστιατόρια και καφετέριες, ένα μεγάλο περίπτερο και ένα σούπερ μάρκετ, που μένει ανοιχτό ώς αργά τη νύχτα. Και μετά, ανάμεσα στα σπίτια, τα ξενοδοχεία του λιμανιού, κυκλαδίτικα κτίσματα κι αυτά.
Στην προβλήτα, που μπαίνει σαν προεξοχή στη θάλασσα, δένουν τα μεγαλύτερα σκάφη – το καραβάκι, που κάνει το δρομολόγιο με την Παροικιά, σκάφη αναψυχής και τα μεγάλα καΐκια, που ξεκινούν κάθε πρωί για κρουαζιέρα στις παραλίες της Αντιπάρου και τα νησάκια γύρω της.

Chora

Ακριβώς απέναντι από την προβλήτα αρχίζει ένας δρόμος προς το εσωτερικό. Είναι ο κεντρικός δρόμος της Χώρας και κέντρο της ζωής του νησιού. Η κεντρική αγορά, ο τόπος συγκέντρωσης, η παραδοσιακή βόλτα, το φαγητό, το καλοκαιρινό ξενύχτι.
Τα παλιά χρόνια λεγόταν Κόμπιακας. Κανείς δεν τον λέει πια έτσι. Όλοι λένε «πάω στον κεντρικό», ή «πάω στην αγορά». Ένας δρόμος παραδοσιακός, λιθόστρωτος, γεμάτος μπουκαμβίλιες, με καταστήματα και από τις δύο πλευρές – είδη λαϊκής τέχνης, ρούχα, υπηρεσίες, το βιβλιοπωλείο και πιο πάνω το φαρμακείο – και με μικρά εστιατόρια, καφετέριες και μπαράκια, σε ισόγεια, υπερυψωμένες βεράντες και στις άκρες του δρόμου. Το καλοκαίρι ο Κόμπιακας είναι πεζόδρομος.
Δεξιά και αριστερά ανοίγονται δρομάκια, που στριφογυρίζουν και διακλαδώνονται, ασβεστωμένα και καθαρά, με τα σπίτια κολλημένα το ένα στο άλλο. Σε αρκετά νοικιάζονται δωμάτια. Ανάμεσά τους, εδώ κι εκεί, ταβέρνες με σπιτικό φαγητό και τραπέζια σε αυλές.
Ο κεντρικός δρόμος καταλήγει στην πλατεία. Γραφική, με δυο καμάρες από τη μεσαιωνική εποχή. Στις τρεις πλευρές, καφενεία και κυρίως μπαράκια. Τις νυχτερινές ώρες καλό είναι να έχετε καλές σχέσεις με την δυνατή μουσική.
Στην τέταρτη πλευρά βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, η μητρόπολη του νησιού, χτισμένη στα μέσα του 17ου αιώνα με έξοδα του εφημέριου του χωριού Νταμενζού, όπως εξηγεί επιγραφή πάνω από την πόρτα. Δίπλα είναι οι εκκλησίες της Ευαγγελίστριας και του Αγίου Αθανασίου. Στην Ευαγγελίστρια υπάρχουν εικόνες αγιογράφων της περίφημης Κρητικής Σχολής.
Από την πλατεία ξεκινούν τρεις δρόμοι. Ο ένας αρχίζει από την δυτική καμάρα και φτάνει στον Σιφνέικο Γιαλό, ωραίο όρμο στην βορειοδυτική ακτή. Ο άλλος πηγαίνει προς την ανατολική ακτή. Ο τρίτος, μετά την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, οδηγεί στο παρελθόν. Στο βενετσιάνικο κάστρο της Αντιπάρου.

Kastro

Στην πλατεία της Χώρας, το δρομάκι μετά την εκκλησία του Αγίου Νικολάου οδηγεί στην είσοδο του βενετσιάνικου κάστρου της Αντιπάρου, τον πρώτο πυρήνα του οικισμού. Χαρακτηριστικό δείγμα των οχυρωμένων οικισμών, που δημιουργήθηκαν στις Κυκλάδες την εποχή της λατινοκρατίας.
Μια καμάρα και μετά η μοναδική είσοδος. Ένα δρομάκι στρέφεται γύρω από την τεράστια βάση ενός κομμένου πύργου. Παλιά σπίτια σχηματίζουν τείχος. Η πρόσοψή τους είναι από τη μέσα πλευρά. Εξωτερικές σκάλες οδηγούν στους πάνω ορόφους. Δεν μοιάζει με τα κάστρα που ξέρουμε.

Την εποχή της Βενετοκρατίας στις Κυκλάδες η Αντίπαρος ήταν υπό την επικυριαρχία του δουκάτου της Νάξου. Οι άρχοντές της ήταν από την οικογένεια Σομμαρίπα. Το 1440 ο άρχοντας της Πάρου και της Άνδρου Κρουσσίνο Α΄ Σομμαρίπα πάντρεψε την κόρη του Φραντσέσκα με τον Λεονάρντο Λορεντάνο και της έδωσε προίκα την Αντίπαρο. Αλλά το νησί είχε ερημωθεί από τις πειρατικές επιδρομές. Ο Λορεντάνο έφερε με δικά του έξοδα καλλιεργητές και έχτισε κάστρο. Ένα κάστρο, όμως, που ήταν και οικισμός.
Στο κέντρο μιας τετράγωνης αυλής υψώθηκε ένας μεγάλος πύργος. Γύρω του χτίστηκαν εικοσιτέσσερις κατοικίες σε συνεχή δόμηση. Κάθε πλευρά του τετραγώνου είχε μήκος 53,80 μέτρα και έξι οικίες. Ο ψηλός εξωτερικός τοίχος των οικιών, με μικρά ανοίγματα και πάχος τρία μέτρα, αποτελούσε το περιμετρικό αμυντικό τείχος. Υπήρχε μόνο μία είσοδος στο ισόγειο μιας οικίας στη νότια πλευρά, που προστατευόταν με γοτθική πύλη. Οι κατοικίες αναπτύσσονταν σε τρία επίπεδα και οι κάτοικοι έμπαιναν από την εσωτερική αυλή. Κάθε όροφος είχε ανεξάρτητη είσοδο, στην οποία οδηγούσε εξωτερική σκάλα.
Ήταν ο οικιστικός πυρήνας της Αντιπάρου. Αργότερα χτίστηκαν εικοσιτέσσερις διώροφες κατοικίες έξω από το κάστρο, στη νότια πλευρά. Η νέα συνοικία ονομάστηκε Ξώπυργο ή Ξώπυργα. Κατοικίες χτίστηκαν και μέσα στον περίβολο, γύρω από την βάση του κυκλικού κεντρικού πύργου.

Το κάστρο κατοικήθηκε χωρίς διακοπή μέχρι τον 19ο αιώνα. Μερικά σπίτια κατοικούνται ακόμη, όπως διακρίνουμε περπατώντας στο μοναδικό δρομάκι γύρω από τον μεγάλο πύργο. Αλλά από τον πύργο έχει μείνει μόνον η βάση. Στην πάνω πλευρά έχει κατασκευαστεί η δεξαμενή για την ύδρευση του οικισμού. Σκαλάκια οδηγούν σε ένα μικρό κτίσμα, που στεγάζει το λαογραφικό μουσείο.
Στην άλλη πλευρά καταλαβαίνουμε πόσο μεγάλος ήταν ο πύργος, φτάνοντας μπροστά στην βάση του. Στη μαρμάρινη πλάκα πάνω από μια πόρτα υπάρχει το οικόσημο των Λορεντάνο. Σε μια άλλη η χρονολογία 1611. Τα παλιά χρόνια θυμίζουν, επίσης, οι δύο εκκλησίες που έχουν χτιστεί μέσα στο κάστρο, η μία της Γέννησης του Χριστού, η άλλη του Ιωάννη του Προδρόμου.

Από την Χώρα αρχίζει ένας ωραίος περίπατος στην βόρεια ακτή του νησιού, στην χερσόνησο που κλείνει το λιμάνι και συναντάει τα νησάκια του βορρά. Η καλύτερη ώρα να ξεκινήσουμε είναι το απόγευμα για να απολαύσουμε την δύση του ήλιου.
Αφετηρία, η παραλία του Αγίου Σπυρίδωνα, δυτικά, μετά το λιμάνι. Ο χωμάτινος δρόμος ακολουθεί την ακτή. Ένας άλλος δρόμος οδηγεί στο κάμπινγκ του νησιού. Απέναντι από μια ωραία αμμουδιά, βρίσκεται το νησάκι Διπλό ή Κάτω Φηρά. Πίσω του, ψηλότερο, το άλλο νησάκι, ο Κάβουρας ή Πάνω Φηρά.
Το Διπλό απέχει εκατόν πενήντα μέτρα. Έχει έδαφος ομαλό και μικρές ερημικές παραλίες. Η παραλία βορειοδυτικά βλέπει στο ανοιχτό πέλαγος. Μπορεί να πεταχτεί και κανένα αγριοκούνελο. Παλιότερα στο νησάκι υπήρχαν πολλά αγριοκούνελα. Είναι πάντα πολλά σε άλλες περιοχές της Αντιπάρου.
Απέναντι από το Διπλό, ο Κάβουρας. Το κανάλι ανάμεσα στα δύο νησάκια έχει μικρό πλάτος με αμμώδη αβαθή σημεία. Η βορειοανατολική ακτή του Διπλού και η νοτιοανατολική ακτή του Κάβουρα σχηματίζουν έναν ορμίσκο ανοιχτό προς την ανατολή, φιλόξενο αγκυροβόλιο για μικρά σκάφη.
Στα βόρεια και ανατολικά παράλια του Κάβουρα υπάρχουν αμμώδη αβαθή, αλλά και σκόπελοι και ύφαλοι. Απέναντι στέκουν δυο καταπληκτικοί μοναχικοί βράχοι. Βορειοδυτικά, σε διακόσια μέτρα, ο Κόκκινος Τούρλος, βορειοανατολικά, σε τριακόσια εξήντα μέτρα, ο Μαύρος Τούρλος.
Βόρεια από τον Μαύρο Τούρλο, τα Σπυριδονήσια. Τρεις νησάκια και πολλοί βράχοι. Η συστάδα έχει πάρει το όνομά της από το νησάκι του Αγίου Σπυρίδωνα. Κι αυτό από το ομώνυμο εκκλησάκι στο μικρό οροπέδιό του, το μόνο πράσινο σημείο της συστάδας. Οι κρουαζιέρες από τον Μώλο αρχίζουν το πρωί από αυτά τα νησάκια.
Από την παραλία του κάμπινγκ παίρνουμε το μονοπάτι δίπλα στην ακτή μέχρι την βορειοδυτική άκρη της χερσονήσου. Κι από κεί νότια ώς τον Σιφνέικο Γιαλό, έναν θαυμάσιο όρμο με ωραία παραλία. Σε λίγα λεπτά, ευθεία ανατολικά, βρισκόμαστε πάλι στην Χώρα.

east-coast-beaches

Η ανατολική ακτή της Αντιπάρου είναι πιο χαμηλή από τις άλλες ακτές, με ωραίες αμμουδιές σε πολλά σημεία.
Κοντά στην Χώρα βρίσκονται τρεις παραλίες με το ίδιο όνομα. Η Ψαραλυκή Α΄, η Ψαραλυκή Β΄ και η Ψαραλυκή Γ΄. Η μία μετά την άλλη.
Η εξήγηση για το όνομα είναι απλή. Κοντά στην πρώτη και την δεύτερη Ψαραλυκή, υπάρχει μια έκταση όσο ένα ποδοσφαιρικό γήπεδο, που το καλοκαίρι ασπρίζει από το αλάτι. Μια μικρή αλυκή! Μετά το φθινόπωρο γεμίζει νερό και γίνεται καταφύγιο για πουλιά. Πολλά ξεκουράζονται στο πέταγμά τους για πιο ζεστά κλίματα.
Η Ψαραλυκή Α΄, λίγα λεπτά με τα πόδια από την Χώρα, είναι μια από τις ωραιότερες παραλίες του νησιού, με μεγάλη αμμουδιά με αρμυρίκια.
Η Ψαραλυκή Β΄, αμέσως μετά την πρώτη, ύστερα από μια μικρή χερσόνησο, συγκεντρώνει τις προτιμήσεις της νεολαίας. Είναι πιο ανοιχτή στην θάλασσα του Στενού και προσφέρεται για γουίντσερφινγκ και θαλάσσια σπορ.
Η Ψαραλυκή Γ΄, που λέγεται επίσης Παναγιά, από το ομώνυμο εκκλησάκι που υπάρχει εκεί, είναι η πιο μικρή από τις τρεις, αλλά το ίδιο φιλόξενη, με ρηχά νερά.
Μετά την Παναγιά, στην περιοχή της Αγίας Κυριακής, διακόσια πενήντα μέτρα από την ακτή ξεπροβάλλει η βραχονησίδα Άγιος Αντώνιος. Νοτιότερα, απλώνεται η φιλόξενη αμμουδιά Γλυφά. Ύστερα η ακτή αγριεύει μέχρι το ακρωτήριο Άκακος και μετά σχηματίζει ένα μεγάλο ανοιχτό όρμο, το Περαματάκι. Στην αρχή βρίσκεται το Απάντημα, ένας γοητευτικός ορμίσκος, θαυμάσιο φυσικό λιμάνι.
Από τον κεντρικό δρόμο κατεβαίνουμε έναν χωματόδρομο και φτάνουμε στο μώλο και σε μια μικρή ωραία παραλία. Ψηλότερα, υπάρχει ένα εστιατόριο-καφετέρια και νοικιάζονται μερικά δωμάτια. Στο Απάντημα έφταναν με καΐκια όσοι ήθελαν να επισκεφθούν το σπήλαιο πριν ανοίξει ο δρόμος. Από εδώ συνέχιζαν με γαϊδουράκια. Εδώ έφτανε με βαγονέτα, μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, το μετάλλευμα από τα παλιά μεταλλεία της περιοχής και φορτωνόταν στα πλοία.
Νοτιότερα απλώνεται η μεγάλη αμμουδιά του Σωρού. Στην περιοχή υπάρχουν εξοχικές κατοικίες πολλών επώνυμων που προτιμούν την ήρεμη ζωή της Αντιπάρου. Στην παραλία, μια μεγάλη ταβέρνα. Μια άλλη ταβέρνα ψηλότερα, κοντά στον περιφερειακό δρόμο, με ωραία θέα στον όρμο. Εκεί νοικιάζονται δωμάτια.
Στο Στενό της Αντιπάρου ξεφυτρώνουν το ένα μετά το άλλο τα Παντιερονήσια. Πιο πάνω τα δυο μικρότερα, η Πρέζα και η Τούρνα, και κοντά στον όρμο η Γλαροπούντα, το Τηγάνι και το Παντιερονήσι.

South

Πλησιάζοντας στη νότια πλευρά της Αντιπάρου, ο περιφερειακός δρόμος στρίβει προς την δυτική ακτή και την περιοχή του Αγίου Γεωργίου. Λίγο μετά τον Σωρό ένας μικρότερος δρόμος οδηγεί στην Πεταλίδα, την χερσόνησο του νότου. Χρειάζεται αυτοκίνητο για δύσκολες διαδρομές. Παλιότερα έφταναν στο νότιο άκρο του νησιού μόνο με καΐκι.
Η Πεταλίδα έχει τέσσερα χιλιόμετρα μήκος και ένα χιλιόμετρο πλάτος. Ο δρόμος κατεβαίνει την ανατολική ακτή που είναι πιο βατή. Το περιβάλλον σκληρό, αλλά παράξενα γοητευτικό, με καταπληκτικούς λευκούς γεωλογικούς σχηματισμούς. Η χερσόνησος είναι το μοναδικό τμήμα της Αντιπάρου που έχει γεννηθεί από την ηφαστειακή δράση στο κυκλαδικό τόξο των ηφαιστείων του Αιγαίου.
Το έδαφος αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από όξινες λάβες. Υπάρχουν, επίσης, μερικά σπάνια ηφαιστειογενή στρώματα τόφφων και μικρές ποσότητες περλίτη, οψιανού και άλλων στοιχείων. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι από ηφαιστειογενή πετρώματα αποτελούνται και τα Σπυριδονήσια, καθώς και ένα τμήμα από το νησάκι Διπλό, που βρίσκονται στον βορρά.

Faneromeni church

Πηγαίνοντας προς το νότιο άκρο του νησιού συναντάμε έναν υπέροχο όρμο, χωρισμένο στα δύο από μια μικρή χερσόνησο. Λέγεται Σώστης από το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Σώστη που τον στολίζει.
Πιο κάτω σχηματίζεται ο όρμος της Φανερωμένης, ο τελευταίος πριν από το ακρωτήριο Πεταλίδα ή Κάβος Σκύλος, το νοτιότερο άκρο της Αντιπάρου. Λευκοί γεωλογικοί σχηματισμοί συνταιριάζουν με το γαλάζιο της θάλασσας. Ο δρόμος καταλήγει στο εκκλησάκι της Φανερωμένης, που γιορτάζει στις 7 και 8 Σεπτεμβρίου με πανηγύρι. Όταν δεν υπήρχε ο δρόμος, όλοι έρχονταν με τα καΐκια.

Η δυτική ακτή της Πεταλίδας, της νότιας χερσονήσου της Αντιπάρου, είναι άγρια και επιβλητική. Ανεβαίνοντας από τον Κάβο Σκύλο σχηματίζονται μικροί όρμοι μέχρι το ακρωτήριο Μαστιχιάς. Μετά η ακτή συνεχίζεται χωρίς κολπώσεις, ψηλή και απότομη, με θαλάσσιες σπηλιές στο μονοκόμματο βράχο και κρυφές παραλίες πίσω από πέτρινες αψίδες.
Απέναντι είναι το νησί Δεσποτικό. Ανάμεσα στην βορειοανατολική ακτή του και τη νοτιοδυτική ακτή της Αντιπάρου, την περιοχή του Αγίου Γεωργίου, σχηματίζεται ο Όρμος του Δεσποτικού, ένας από τους πιο υπήνεμους σε όλο το Αιγαίο, θαλάσσιο στενό στην πραγματικότητα. Το βόρειο στόμιο φαίνεται κλειστό, καθώς οι ακτές πλησιάζουν η μία την άλλη με το νησάκι Τσιμηντήρι ανάμεσά τους. Τα γιοτ και τα ιστιοφόρα έρχονται και φεύγουν από το νότο.

West coast

Ο περιφερειακός δρόμος κατηφορίζει προς τον οικισμό του Αγίου Γεωργίου. Μια πλαγιά ενός λόφου κατεβαίνει ήμερη σε μια μεγάλη άπλα μέχρι τη θάλασσα. Σπίτια λευκά, εδώ κι εκεί στην αρχή, πιο πυκνά στο βάθος, δίπλα στη μικροσκοπική λωρίδα γης στο νερό, το νησάκι Τσιμηντήρι.
Μετά τον Άγιο Γεώργιο, ο δρόμος ανηφορίζει πιο στενός μέχρι το υψηλότερο σημείο της Αντιπάρου, τον Προφήτη Ηλία, στα 299 μ, από όπου η θέα στις γύρω Κυκλάδες είναι μαγευτική. Χαμηλά, προς τον βορρά, απλώνεται ο Κάμπος, η πεδιάδα της Αντιπάρου. Βλέπουμε τον δρόμο που έρχεται από τον περιφερειακό και πάει προς το μέσο της δυτικής ακτής, στον πανέμορφο όρμο Λιβάδια, βόρεια από τον Άγιο Γεώργιο.
Προς τον Άγιο Γεώργιο σχηματίζεται ένας άλλος όρμος, τα Μοναστήρια – στην πραγματικότητα δύο μικροί όρμοι, που χωρίζονται από μια μικρή βραχώδη χερσόνησο – και βόρεια από τα Λιβάδια ο επίσης ερημικός όρμος Φραγκοπαπάδες, όπου η οδική προσέγγιση είναι δύσκολη.

Ο Άγιος Γεώργιος, 12 χλμ από την Χώρα, είναι από τις ωραιότερες περιοχές της Αντιπάρου. Στην έκταση που απλώνεται από τη λοφοσειρά μέχρι την θάλασσα, οι εξοχικές κατοικίες μοιάζουν με γεωμετρικά σχήματα. Η βλάστηση είναι χαμηλή, όχι πλούσια, αλλά αρκετή για να κρύβονται άπειρα αγριοκούνελα που ξεχύνονται από τους θάμνους τα βράδια. Αν ανέβουμε στο λόφο, μπορούμε να δούμε ανατολικά σαν κουκίδα την είσοδο του Σπηλαίου της Αντιπάρου. Δυόμισι ώρες πεζοπορία.
Λίγο μετά την τελευταία στροφή του δρόμου απλώνεται η μεγάλη αμμουδιά του Αγίου Γεωργίου. Ο δρόμος οδηγεί στον πυρήνα του οικισμού, πάνω στην θάλασσα, κοντά στο νησάκι Τσιμηντήρι, που σχεδόν ακουμπάει την βορειοανατολική άκρη του Δεσποτικού.
Στην ακτή του Δεσποτικού διακρίνεται ένα μαντρί, η μόνη δραστηριότητα που επιτρέπεται στο νησί. Ο ιδιοκτήτης συνεχίζει την παράδοση δεκαετιών εκτρέφοντας τα κατσίκια του. Φτιάχνει καταπληκτική ξινομυζήθρα και λαδοτύρι. Πηγαίνει κάθε πρωί με την βάρκα του από τον Άγιο Γεώργιο και επιστρέφει το βράδυ. Νοτιότερα, άκρη άκρη στην ακτή, βρίσκεται ένα εκκλησάκι, η Παναγία η Υπαπαντή.

Ο Άγιος Γεώργιος κατοικείται κυρίως το καλοκαίρι. Υπάρχουν μικρά ξενοδοχεία και νοικιάζονται δωμάτια. Πολλοί έρχονται για κολύμπι και φαγητό στις ταβέρνες της παραλίας, ενώ ένα καραβάκι πηγαινοέρχεται στο Δεσποτικό για όσους θέλουν να κολυμπήσουν στη μοναδική προσιτή παραλία, στον όρμο Λιβάδι, και επιστρέφοντας να περάσουν από την ακτή της Αντιπάρου με τις θαλάσσιες σπηλιές, όπου ζουν οι φώκιες του όρμου.
Το καραβάκι ξεκινάει από την παραλία, όπου κάνει τέρμα το δημοτικό λεωφορείο. Εδώ είναι το κέντρο της ζωής. Μια ταβέρνα βρίσκεται λίγο πιο μέσα από την ακτή, ενώ πάνω στην ακτή, κολλητά, μια καφετέρια και δυο ταβέρνες. Τραπεζάκια στην θάλασσα και σε σύρματα χταποδάκια, σουπιές και γούνες – λιαστοί κολιοί με μυρωδικά. Ετοιμάζονται έτσι για το ψήσιμο στα κάρβουνα. Η Αντίπαρος είναι από τους σημαντικότερους χταποδότοπους στις Κυκλάδες, αν όχι ο σημαντικότερος.
Στα τραπέζια ανοίγει η όρεξη με χταποδάκι, ξινομυζήθρα – το θαυμάσιο ντόπιο τυρί – και σαλάτα με κάππαρη. Παντού στα βράχια της Αντιπάρου φυτρώνει κάππαρη. Πολλοί πίνουν το ντόπιο τσίπουρο. Προσοχή, όσοι πίνουν μπίρα χρησιμοποιούν μικρό ποτήρι, του κρασιού. Αν τους πάνε μεγάλο, το δίνουν πίσω. Για να μην ζεσταίνεται η μπίρα, όπως λένε.

Απέναντι από την δυτική ακτή της Αντιπάρου βρίσκεται το μικρό ακατοίκητο νησί Δεσποτικό, όπου η αρχαιολογική σκαπάνη έχει φέρει στο φως ένα σπουδαίο ιερό του Απόλλωνα. Το καλοκαίρι ένα καραβάκι κάνει καθημερινά δρομολόγια από τον Άγιο Γεώργιο στον όρμο Λιβάδι, στη νότια ακτή του Δεσποτικού, για όσους θέλουν να περάσουν μερικές ώρες σε μια καταπληκτική αμμουδιά απολαμβάνοντας την απόλυτη ηρεμία του ερημικού κυκλαδίτικου τοπίου.
Το Δεσποτικό, ή Επισκοπή, έχει έκταση 6,6 τ χλμ και μήκος από τα ανατολικά στα δυτικά 5,4 χλμ και από τα βόρεια στα νότια 3 χλμ. Το έδαφος είναι ορεινό και βραχώδες με υψηλότερη κορυφή το Τουρλωτό στα 285 μ. Οι ακτές υψώνονται απότομα πάνω από μεγάλα βάθη, τα «κρεμαστά νερά», όπως τα λένε οι ναυτικοί. Χαμηλή είναι μόνο η βορειοανατολική πλευρά, όπου έχουν βρεθεί οι αρχαιότητες. Στην βορειοδυτική άκρη βρίσκονται οι ύφαλοι Κάλυκες και δυτικά το νησάκι Στρογγυλό, ορεινό κι αυτό και ακατοίκητο.
Το Δεσποτικό λεγόταν στην αρχαιότητα Πρεπέσινθος. Η βορειονατολική άκρη, όπου βρίσκεται το ιερό του Απόλλωνα, ήταν παλιά ενωμένη με το Τσιμηντήρι, τη νησίδα δίπλα στον Άγιο Γεώργιο, όπου έχουν βρεθεί τοίχοι κτιρίων και πρωτοκυκλαδικοί τάφοι σχεδόν μέσα στη θάλασσα, που υπολογίζεται ότι έχει ανέβει τουλάχιστον ενάμισι μέτρο από τα αρχαία χρόνια, όπως σε όλες τις Κυκλάδες.
Το Δεσποτικό είναι γνωστό από γκραβούρες του 15ου – 17ου αιώνα με το όνομα Sigilo. Τότε ήταν κατοικημένο και, όπως όλα τα νησιά, υπέφερε από τους πειρατές. Μια μέρα του 1675, ο Γάλλος πειρατής Ντανιέλ καταδιώχθηκε από τουρκικά πλοία και βγήκε με τους άντρες του στο Δεσποτικό. Έταξε μεγάλα ποσά στους λιγοστούς κατοίκους για να τους κρύψουν, αλλά αυτοί τους παρέδωσαν στους Τούρκους, που τους έσφαξαν. Άλλοι Γάλλοι πειρατές πήραν εκδίκηση λεηλατώντας το νησί και σφάζοντας τους κατοίκους. Από τότε έμεινε ακακοίκητο.
Το 1756 πωλήθηκε στον Τζωρτζή Μπάο από τη Μύκονο και στον δεσπότη Πέτρο Μαυρογένη από την Πάρο. Έτσι εξηγείται το όνομά του, αφού εκείνη την εποχή οι άρχοντες αποκαλούνταν δεσπότες. Σήμερα ιδιοκτήτες είναι η οικογένεια Μπάου και το ελληνικό δημόσιο. Έχει χαρακτηριστεί αρχαιολογικός χώρος και απαγορεύεται αυστηρά η δόμηση. Προστατεύεται επίσης λόγω της σπάνιας βλάστησης.

Οι πρώτες ανασκαφές στο Δεσποτικό έγιναν από τον Χρήστο Τσούντα το 1889 φέρνοντας στο φως δύο πρωτοκυκλαδικά νεκροταφεία και λείψανα προϊστορικού οικισμού. Το 1959 ο Νικόλαος Ζαφειρόπουλος ανακάλυψε εικοσιένα πρωτοκυκλαδικούς τάφους και, στην θέση Μάντρα, ρωμαϊκό κτίριο και μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη από δωρικό ναό των αρχαϊκών χρόνων.
Η συστηματική ανασκαφή στη Μάντρα άρχισε το 1997 με επικεφαλής τον Γιάννο Κουράγιο φέρνοντας στο φως ιερό του Απόλλωνα, που λειτούργησε από τον 7ο αιώνα π.Χ. ώς τα ρωμαϊκά χρόνια. Μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί τα θεμέλια δέκα κτιρίων. Έχουν βρεθεί όστρακα με τις επιγραφές ΑΠΟΛΛ και ΑΡΤΗΜΕ και πολλά αφιερώματα, που δείχνουν ότι οι προσκυνητές έρχονταν από παντού. Ανάμεσά τους, αγγεία από κορινθιακά, ροδιακά και ιωνικά εργαστήρια, πήλινα ειδώλια γυναικείων μορφών και αφιερώματα από την Φοινίκη και την Αίγυπτο – ακόμη και ένα αυγό στρουθοκαμήλου. Τα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάρου.

Το Σπήλαιο της Αντιπάρου, ή Σπήλαιο της Ωλιάρου, όπως λεγόταν παλιότερα, είναι ένα από τα ωραιότερα ελληνικά σπήλαια, γνωστό διεθνώς από τα παλιά χρόνια. Το 2009 ολοκληρώθηκε ένα πρόγραμμα εκσυγχρονισμού για την επίσκεψή του. Η φροντίδα και η διαχείριση ανήκουν στον Δήμο Αντιπάρου.
Βρίσκεται στον λόφο του Αγίου Ιωάννη, με ύψος 177 μ – το Βουνάλι του Άι Γιάννη, όπως το λένε οι ντόπιοι, γι΄ αυτό λέγεται και Σπήλαιο του Άι Γιάννη. Η είσοδος είναι στη νοτιοδυτική πλευρά, σε ύψος 171 μ.

The entrance

Το σπήλαιο έχει τρεις αίθουσες και είναι βαραθρώδες, επειδή την εποχή της δημιουργίας του, πιθανότατα τον Καινοζωικό Αιώνα, συσσωρεύθηκε μεγάλος όγκος νερού, που κατέφαγε τα πετρώματα που άντεχαν λιγότερο στην διάβρωση. Κατόπιν, τον Τεταρτογενή Αιώνα, το νερό που περνούσε λιγόστεψε, το νερό που υπήρχε διέφυγε από οχετούς και βάραθρα – το στόμιο του σπηλαίου είναι στην ακτή κοντά στο Απάντημα – και άρχισε η ροή των σταγόνων, η οποία στο πέρασμα των αιώνων δημιούργησε τον περίφημο στολισμό από σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Κάθε εκατοστό τους χρειάζεται ογδόντα με εκατό χρόνια για να αναπτυχθεί.
Η σταγονορροή επηρεάζεται από την επιφανειακή κλίση του εδάφους. Επειδή στο σπήλαιο της Αντιπάρου υπάρχουν διαφορές στην κλίση, η σταγονορροή είναι μεγαλύτερη στους δύο πρώτες αίθουσες, με αποτέλεσμα να έχουν πιο έντονο και εντυπωσιακό στολισμό από την τρίτη αίθουσα στο χαμηλότερο επίπεδο.
Το κλιμακωτό βάθος του σπηλαίου είνα 85 μ, το μήκος του 89 μ, το μεγαλύτερο πλάτος 70 μ και το ύψος της οροφής μέχρι 40 μ. Έχει έκταση 5.600 τμ και στο εσωτερικό του δεν υπάρχουν νυχτερίδες. Μόνο λίγα ζωύφια και λίγα μανιτάρια.

Η ιστορία του Σπηλαίου

Το Σπήλαιο της Αντιπάρου είναι γνωστό από τα αρχαία χρόνια. Αρχαιολογικές έρευνες έχουν φέρει στο φως όστρακα και ανθρώπινα οστά από τη Νεολιθική εποχή, που βρίσκονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάρου. Σύμφωνα με μια επιγραφή το είχε επισκεφθεί τα αρχαϊκά χρόνια ο Αρχίλοχος, ο σπουδαίος λυρικός ποιητής του 7ου αιώνα π.Χ. από την Πάρο.
Το σπήλαιο φαίνεται ότι είχε επώνυμους επισκέπτες και στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μέχρι τον 19ο αιώνα διακρίνονταν χαραγμένοι στο μεγάλο σταλαγμίτη της εισόδου αρχαίοι ελληνικοί χαρακτήρες.

ΑΠ… ΤΟ – ΔΗΜΑΡΧ… ΚΡΗΤ… ΤΟΝ… ΤΟΥ… ΟΙΔΕ ΗΛΘΟΝ – ΜΕΝΑΝΔΡΟΣ – ΣΟΧΑΡΜ… ΜΕΝΗΚΡΑΤΟΣ – ΑΝΤΙΠΑΤΡΟΣ – ΙΠΠΟΜΕΔΩΝΟΣ – ΑΡΙΣΤΕΑΣ – ΦΙΛΕΑΣ – ΓΟΡΓ… ΔΙΟΓΕΝΟΣ – ΦΙΛΟΚΡΑΤΟΣ – ΟΝΗΣΙΜΟΣ

Η παράδοση λέει ότι είναι τα ονόματα συνωμοτών κατά του Μεγάλου Αλεξάνδου, που, όταν αποκαλύφθηκαν, κατέφυγαν στην Αντίπαρο. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι επισκέπτες ήρθαν σε νεώτερα χρόνια. Η πινακίδα έχει σβηστεί από τον χρόνο και στην θέση της είναι σήμερα μια πλάκα με τα ονόματα.

Το σπήλαιο ήρθε στο προσκήνιο το 1673, όταν το επισκέφθηκε ο μαρκήσιος Ντε Νουαντέλ, πρεσβευτής του Λουδοβίκου ΙΔ΄, βασιλιά της Γαλλίας, στην Κωνσταντινούπολη. Ήταν λάτρης του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, αλλά και συλλέκτης. Τον Δεκέμβριο του 1673 βρέθηκε στην Πάρο, φιλοξενούμενος του Γάλλου πειρατή Ντανιέλ, ιππότη του Τάγματος της Μάλτας, που δύο χρόνια αργότερα βρήκε με δραματικό τρόπο τον θάνατο στο νησί Δεσποτικό.
Ο μαρκήσιος επέβλεπε στο λιμάνι της Πάρου την φόρτωση αρχαιοτήτων για την Γαλλία, όταν έμαθε ότι στην γειτονική Αντίπαρο υπήρχε ένα κολοσσιαίο άγαλμα. Ξεκίνησε αμέσως με τη συνοδεία του. Έφτασε στο σπήλαιο παραμονή Χριστουγέννων, αλλά στην είσοδο έχασε τον ενθουσιασμό του βλέποντας αντί για άγαλμα ένα σταλαγμίτη οκτώ μέτρα ύψος.
Ζήτησε, όμως, να τον κατεβάσουν με σχοινιά και στο φως λαμπάδων και λυχναριών θαύμασε την ομορφιά του σπηλαίου με τα φυσικά γλυπτά, που είχαν δημιουργήσει οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες. Αποφάσισε να τελέσει τη λειτουργία των Χριστουγέννων μέσα στο σπήλαιο και διάλεξε έναν σταλαγμίτη με δεκαοκτώ μέτρα περιφέρεια και οκτώ μέτρα ύψος. Τον ονόμασε «Αγία Τράπεζα». Η λειτουργία τελέστηκε τα μεσάνυχτα από τον εφημέριο Ιωάννη Βαπτιστή, μέλος της συνοδείας του, ενώ ο χώρος φωτιζόταν από εκατό λαμπάδες και τετρακόσια λυχνάρια. Στην Αγία Τράπεζα χαράχθηκε στα λατινικά η επιγραφή.

HIC IPSE CHRISTUS ADFUIT RJUS NATALI DIE MEDIA NOCTE CELEBRATO MDCLXXIII

Δηλαδή:

ΕΔΩ Ο ΙΔΙΟΣ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΓΙΟΡΤΑΣΕ ΤΑ ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ 1673

Ο πρεσβευτής και η ακολουθία του έμειναν στο σπήλαιο τρεις μέρες. Ζωγράφοι απαθανάτισαν την ομορφιά του, ενώ άλλοι αποσπούσαν κομμάτια από σταλακτίτες και σταλαγμίτες για την Γαλλία. Ήταν η πρώτη μεγάλη σύληση του σπηλαίου.

Η ανακάλυψη του μαρκήσιου έκανε γνωστό το σπήλαιο στην Ευρώπη. Περιηγητές έρχονταν να το θαυμάσουν και αρκετοί δημοσίευαν τις εντυπώσεις τους με γκραβούρες βασισμένες σε ιχνογραφήσεις μέσα στο σπήλαιο.
Κάποιοι, όμως, δεν περιορίζονταν στον θαυμασμό. Την εποχή των Ορλώφ, όταν το 1770 – 1774 ο ρωσικός στόλος κυριαρχούσε στις Κυκλάδες, ναύτες του απέσπασαν πολλούς σταλακτίτες και σταλαγμίτες, που στολίζουν από τότε το Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης.
Οι επισκέπτες, Έλληνες και ξένοι, αυξάνονταν στο πέρασμα του χρόνου κι αυτό φαίνεται από τα ονόματα που είναι χαραγμένα εδώ κι εκεί. Ανάμεσά τους, ονόματα προσωπικοτήτων. Στον τελευταίο θάλαμο είναι χαραγμένο το όνομα ενός υψηλού επισκέπτη.

ΟΘΩΝ Α΄
ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΗ 27 ΣΕΠ. 1840

Ο βασιλιάς Όθων επισκέφθηκε το σπήλαιο μαζί με την βασίλισσα Αμαλία, που έχασε το βραχιόλι της. Τρία χρόνια αργότερα το βρήκε ένας χωρικός, το επέστρεψε και ανταμείφθηκε με δέκα χιλιάδες δραχμές.
Οι τελευταίες μεγάλες ζημιές στο σπήλαιο έγιναν από Ιταλούς στρατιώτες κατά την διάρκεια της κατοχής στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η είσοδος στο σπήλαιο

Το σπήλαιο βρίσκεται σε απόσταση 8 χλμ από την Χώρα. Ακολουθώντας τον περιφερειακό δρόμο φτάνουμε στο Απάντημα και εκεί παίρνουμε την διακλάδωση προς το εσωτερικό. Πριν φτιαχτεί ο δρόμος οι επισκέπτες έφταναν με καΐκια στο Απάντημα κι από κει πήγαιναν στο σπήλαιο με μουλάρια ή γαϊδουράκια που οδηγούσαν οι ντόπιοι.
Στο λόφο του Άι Γιάννη, τα αυτοκίνητα σταματούν σε ένα μεγάλο πάρκινγκ, από όπου η θέα προς την ανατολική ακτή και το Στενό της Αντιπάρου είναι καταπληκτική. Συνεχίζουμε για λίγο με τα πόδια και στην εξωτερική είσοδο μαζί με το εισιτήριο παίρνουμε ένα ενημερωτικό φυλλάδιο.
Μια πινακίδα μας πληροφορεί ότι δεν επιτρέπεται η είσοδος σε άτομα με καρδιακά ή αναπνευστικά προβλήματα. Στο σπήλαιο επικρατεί μεγάλη υγρασία. Η κάθοδος είναι επικίνδυνη για άτομα με ειδικές ανάγκες και εγκύους. Απαγορεύεται η χρήση φλας κατά την φωτογράφηση, το κάπνισμα, το σπάσιμο σταλακτικών και το γράψιμο στις επιφάνειες.
Περνάμε στον εσωτερικό χώρο, σε μια μεγάλη αυλή. Μπροστά μια καμάρα και στο κέντρο της μια τεράστια κολόνα. Πίσω ένας μεγάλος θόλος. Η είσοδος του σπηλαίου. Πριν από αιώνες η οροφή στο εμπρός τμήμα γκρεμίστηκε με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν δύο χώροι. Ένας ακάλυπτος και ένας καλυμμένος.
Δεξιά στον ακάλυπτο χώρο, ένα εκκλησάκι ακουμπάει στον βράχο. Είναι ο Άι Γιάννης ο Σπηλιώτης. Επικοινωνεί με ένα μικρότερο εκκλησάκι αφιερωμένο στην Ζωοδόχο Πηγή. Κάθε χρόνο στις 7 Μαΐου γίνεται πανηγύρι. Στις 7 Μαΐου του 2009 έγιναν τα εγκαίνια του έργου εκσυγχρονισμού για την επίσκεψη στο σπήλαιο.
Με τον εκσυγχρονισμό, διαμορφώθηκαν οι χώροι της εξωτερικής εισόδου, του ακάλυπτου εσωτερικού χώρου και του χώρου μπροστά από την καμαρωτή στοά, κατασκευάστηκαν 411 σκαλοπάτια με κιγκλίδωμα, αναπτύχθηκε νέο σύστημα φωτισμού και τοποθετήθηκαν κάμερες.
Η συστηματική εξερεύνηση, χαρτογράφηση και μελέτη της τουριστικής διαδρομής του σπηλαίου έγινε το 1979 από την Ελληνίδα σπηλαιολόγο Άννα Πετροχείλου, η οποία έδωσε τις ονομασίες στους χώρους του.

Stairs after the entrance

Η κάθοδος

Από την αυλή μπροστά στην είσοδο του σπηλαίου, κατεβαίνουμε μερικά σκαλιά στον καλυμμένο χώρο και βρισκόμαστε στον «Προθάλαμο». Έχει μήκος εικοσιδύο μέτρα, πλάτος εικοσιπέντε, ύψος οκτώ και αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο είναι η «Καλυμμένη Πλατεία». Βρίσκεται ψηλότερα από τα άλλα δύο, το δάπεδο είναι πλακοστρωμένο και υπάρχουν παγκάκια για να ξεκουράζονται οι επισκέπτες από το ανέβασμα.
Το άνοιγμα μπροστά κλείνεται κατά μεγάλο μέρος από μια τεράστια κολόνα. Ονομάζεται «Πελώρια Κεντρική Κολόνα». Είναι ο σταλαγμίτης στον οποίο δέθηκε ο μαρκήσιος ντε Νουαντέλ για να κατέβει, δίνοντας το παράδειγμα στους επισκέπτες, που ακολούθησαν χρόνια και χρόνια μέχρι να κατασκευαστούν το 1931 τα πρώτα σκαλιά. Πάνω του διακρίνονται γραμμένα δεκάδες ονόματα με χρονολογίες.
Δεξιά και αριστερά το κενό και μετά δύο μικρότεροι σταλαγμίτες. Σαν αγάλματα ή φρουροί. Ο δεξιός στέκεται εκεί που αρχίζουν τα σκαλοπάτια προς τα κάτω. Είναι το δεύτερο τμήμα του Προθάλαμου. Το τρίτο τμήμα είναι πίσω από την κεντρική κολόνα και λέγεται «Κρυφός Θάλαμος».
Κατεβαίνοντας τα πρώτα σκαλοπάτια, στην άκρη του τοιχώματος δεξιά, σε τρία μέτρα από το δάπεδο, ένα μικρό άνοιγμα οδηγεί στην «Κρύπτη». Είναι ο θάλαμος, όπου οι αρχαιολογικές έρευνες έφεραν στο φως το 1974 - 1975 όστρακα και οστά της Νεολιθικής εποχής, που βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάρου.

Κατεβαίνουμε στο τεράστιο άνοιγμα στα έγκατα της γης.
Η πρώτη αίθουσα είναι ο «Θάλαμος με τους Πέτρινους Καταρράκτες». Έχει δεκαεπτά μέτρα μήκος, εικοσιεπτά πλάτος και δέκα ύψος. Προς την δεξιά πλευρά εξηγείται πλήρως η ονομασία. Σταλαγμίτες και σταλακτίτες τρέχουν στο τοίχωμα σαν καταρράκτες.
Εικοσιπέντε μέτρα πιο κάτω είναι η δεύτερη αίθουσα. Ο «Θάλαμος του Καθεδρικού Ναού». Είναι σαφές. Εδώ ετέλεσε ο μαρκήσιος ντε Νουαντέλ τη λειτουργία τα μεσάνυχτα των Χριστουγέννων το 1673. Άλλο, βέβαια, να το ακούς και άλλο να το βλέπεις. Άλλο τα σχοινιά και άλλο τα σκαλοπάτια. Άλλο ο σύγχρονος φωτισμός και άλλο οι εκατό λαμπάδες και τα τετρακόσια λυχνάρια.
Ο θάλαμος έχει τριαντατρία μέτρα μήκος, είκοσι πλάτος, τριάντα ύψος. Έκθεση γλυπτών της Φύσης. Στην δεξιά πλευρά κατάλευκοι σταλαγμίτες και κρεμαστοί «πολυέλαιοι». Πιο κεί ο «Μαύρος Καταρράκτης». Το όνομα τα λέει όλα. Απέναντι σταλαγμίτες ο ένας μετά τον άλλο. Ο χαμηλότερος είναι η «Αγία Τράπεζα».
Στη μια άκρη, λίγο πιο κάτω, μια μικρότερη αίθουσα κοσμείται από την «Ομπρέλα», έναν θαυμάσιο σταλαγμίτη. Ονομάζεται «Αίθουσα του Βάραθρου». Εδώ υπάρχει ένα άνοιγμα με διάμετρο δύο μέτρα και βάθος οκτώ μέτρα.
Η τρίτη αίθουσα, η «Βασιλική», βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο του σπηλαίου. Εδώ ήρθαν ο βασιλιάς Όθων και η βασίλισσα Αμαλία το 1840. Μπορούμε ακόμη να διαβάσουμε την επιγραφή. Ο θάλαμος έχει εικοσιεπτά μέτρα μήκος, πενήντα πλάτος και είκοσι ύψος.

Στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου, στην δυτική ακτή της Αντιπάρου, έχει γραφεί ένα σπουδαίο κεφάλαιο της ιστορίας της Ελληνικής Αντίστασης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μια ιστορία ηρωισμού και θυσίας.

Μετά την γερμανική εισβολή και τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας τον Απρίλιο του 1941, οι Έλληνες στρατιώτες, που είχαν αντιμετωπίσει νικηφόρα τον Ιταλικό στρατό στο Αλβανικό μέτωπο, επέστρεφαν πεινασμένοι και ταλαιπωρημένοι. Πολλοί ήταν Κρητικοί και έπρεπε να επιστρέψουν στην Κρήτη.
Ομάδα αντιστασιακών οργάνωσε το δίκτυο διαφυγής, αναλαμβάνοντας στην Αθήνα την προσωρινή διαμονή, ενώ ο Χάρης Γραμματικάκης, θαρραλέος και ριψοκίνδυνος Κρητικός αγωνιστής, σχεδίασε το ταξίδι. Βρήκε ένα καΐκι, την «Δέσποινα», που μετέφερε εμπορεύματα από τον Πειραιά στην Παροικιά της Πάρου. Στον Άγιο Γεώργιο, όπου τότε υπήρχαν λίγες κατοικίες, διέθεσαν τα σπίτια τους ο Σπύρος Τζαβέλλας και οι αδελφοί Γιάννης Πατέλης και Βασίλης Πατέλης.
Το καΐκι ξεκινούσε από τον Πειραιά με προορισμό την Παροικιά. Περνούσε από την Ανάβυσσο, έπαιρνε τους αγωνιστές, τους άφηνε στον Άγιο Γεώργιο και έπιανε στην Παροικιά, όπου ξεφόρτωνε το εμπόρευμα. Εκεί έπαιρνε άδεια για να μεταφέρει άλλο εμπόρευμα στην Κρήτη και ξαναπερνούσε από τον Άγιο Γεώργιο για να πάρει αυτούς που είχε αφήσει.
Εκείνη την εποχή υπήρχαν ακόμη στην Αθήνα αρκετοί Άγγλοι του Βρετανικού Εκστρατευτικού Σώματος, που είχε πολεμήσει στην Ελλάδα. Μεταξύ τους και ένας επιτελικός αξιωματικός, που οι Σύμμαχοι ήθελαν πάση θυσία να διαφύγει. Ακολουθήθηκε η ίδια οδός. Από την Κρήτη ύστερα από οδύσσεια δέκα ημερών με μεγάλη κακοκαιρία – ο κακός καιρός είναι σύμμαχος σ’ αυτές τις περιπτώσεις – ο Χάρης Γραμματικάκης οδήγησε τον Άγγλο επιτελικό στην Αλεξάνδρεια.
Η επιτυχία είχε ως αποτέλεσμα να οργανωθεί στον Άγιο Γεώργιο η μυστική βάση «Κόνυα» με Άγγλο αξιωματικό συντονιστή. Αρχηγείο ήταν το σπίτι του Σπύρου Τζαβέλλα. Οι φυγάδες έφταναν εδώ και μετά επιβιβάζονταν σε υποβρύχιο στη νότια πλευρά του Όρμου του Δεσποτικού. Παράλληλα, η βάση μετέδιδε πολύτιμες για τους συμμάχους πληροφορίες.
Όλα αυτά κράτησαν μέχρι τις 6 Ιανουαρίου του 1942, γιορτή των Θεοφανείων. Οι Ιταλοί, που βρίσκονταν στην Πάρο, έμαθαν το μυστικό. Το απόγευμα εκείνης της ημέρας, έφτασε στον Άγιο Γεώργιο ένα καΐκι με Ιταλούς στρατιώτες. Στο σπίτι του Σπύρου Τζαβέλλα βρίσκονταν ο Άγγλος λοχαγός Τζον Άτκινσον, ο Κύπριος ασυρματιστής υπολοχαγός Κ. Κυπριάδης, ή Δ. Αρβανιτόπουλος, ένας Άγγλος επιλοχίας και ένας στρατιώτης. Ο Σπύρος Τζαβέλλας είχε πάει στο σπίτι του Γιάννη Πατέλη να πάρει ξύλα για το τζάκι. Οι Ιταλοί πήγαν πρώτα εκεί και ζήτησαν από τον Τζαβέλλα να τους ανοίξει το σπίτι του. Αυτός τους είπε ότι είχε χάσει τα κλειδιά. Αλλά για κακή τύχη ο Άτκινσον είχε ανάψει το τζάκι και ο καπνός τους πρόδωσε.
Έπεφτε το σκοτάδι, όταν οι Ιταλοί παραβίασαν την πόρτα, ενώ ο Σπύρος Τζαβέλλας, ο Γιάννης Πατέλης και ο Βασίλης Πατέλης κατάφεραν να διαφύγουν. Ο Άτκινσον τραυμάτισε θανάσιμα τον Ιταλό επικεφαλής ανθυπολοχαγό Ριπόλτσι, αλλά μια χειροβομβίδα τον τραυμάτισε σοβαρά στα πόδια. Ο Κυπριάδης τον πήρε στον ώμο και έφυγαν προς τον λόφο. Δεν μπορούσαν να πάνε μακριά. Τα ξημερώματα τους συνέλαβαν.
Ο Γιάννης και ο Βασίλης Πατέλης παραδόθηκαν, καθώς οι Ιταλοί απειλούσαν να κάψουν την Αντίπαρο σε αντίποινα. Ο Σπύρος Τζαβέλλας κρύφτηκε ένα μήνα στην Πάρο. Παραδόθηκε κι αυτός για τον ίδιο λόγο. Οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν στη Σύρο και μετά στη Ρόδο. Μετά από έρευνες συνελήφθησαν κι άλλοι στην Αθήνα.
Στην πρώτη δίκη στο ιταλικό στρατοδικείο καταδικάστηκαν σε θάνατο ο Τζον Άτκινσον, ο Κ. Κυπριάδης ή Δ. Αρβανιτόπουλος, ο Σπύρος Τζαβέλλας, ο Βασίλης Πατέλης, ο Γιάννης Πατέλης, ο Φραγκίσκος Τσαντάνης και ο Γιώργος Καπούτσος. Ο Γιάννης Πατέλης και ο Γιώργος Καπούτσος γλίτωσαν το εκτελεστικό απόσπασμα επειδή είχαν πολλά παιδιά. Η ποινή τους μετατράπηκε σε ισόβια κάθειρξη – ο Γιώργος Καπούτσος πέθανε στις φυλακές στην Ιταλία. Οι άλλοι εκτελέστηκαν στο νεκροταφείο της Κοκκινιάς στις 23 Φεβρουαρίου του 1942.
Οι Ιταλοί συνέχισαν τις έρευνες για να εξαρθρώσουν όλο το δίκτυο των πατριωτών που είχαν βοηθήσει στη λειτουργία της βάσης. Συνελήφθησαν πολλοί στην Αντίπαρο και την Πάρο και σε νέα δίκη τον Ιούνιο του 1943 καταδικάστηκαν σε θάνατο ο Γεώργιος Ζαμπέτας, διοικητής χωροφυλακής της Πάρου, ο Μιχάλης Κρίσπης, πρόεδρος της κοινότητας της Παροικιάς, ο Ιάκωβος Ραγκούσης και ο Ιταλός αντιφασίστας Βέρο Λικέρι, σε ισόβια κάθειρξη ο Πολυχρόνης Μουρλάς, ο Αγαπητός Κατρής και ο Αντώνης Μουστάκας και σε πολύχρονες φυλακίσεις δεκάδες άλλοι. Ανάμεσά τους ο Μανώλης Πατέλης, πατέρας του Γιάννη και του Βασίλη, που πέθανε στις φυλακές της Ρόδου.
Οι καταδικασμένοι σε θάνατο γλίτωσαν το απόσπασμα, επειδή εν τω μεταξύ έπεσε από την εξουσία ο Μουσολίνι και τους δόθηκε χάρη. Τέσσερις Παριανοί – ο Αγαπητός Κατρής, ο Βενιζέλος Ραγκούσης, ο Παναγιώτης Κατσουράκης και ο Πολυχρόνης Μουρλάς – πήραν τον δρόμο για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι δύο τελευταίοι δεν ξαναγύρισαν.
Ο Χάρης Γραμματικάκης, επιστρέφοντας εκείνο τον Ιανουάριο στον Άγιο Γεώργιο, είχε αντιληφθεί τους Ιταλούς και είχε ξεφύγει κολυμπώντας. Χάθηκε περνώντας από νησί σε νησί.

Ο αγώνας των πατριωτών τιμάται στο παλιό εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, βόρεια, έξω από τον οικισμό, που έχει πάρει το όνομά του. Ένα εκκλησάκι μοναχικό, δίπλα στην θάλασσα, με παλιούς τάφους στη μια πλευρά.
Στην άλλη πλευρά, προς την θάλασσα, κυματίζει η Ελληνική σημαία. Εδώ η Αντίπαρος έχει φτιάξει το μνημείο του ηρωισμού και της θυσίας. Στην τιμητική πλάκα διαβάζουμε:

Η Αντίπαρος τιμά τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης

Γεώργιος Ν. Καπούτσος
Βασίλειος Εμμ. Πατέλης
Εμμανουήλ Δ. Πατέλης
Ιωάννης Εμμ. Πατέλης
Σπύρος Β. Τζαβέλας
Φραγκίσκος Ι. Τσαντάνης
Τζων Άκυνσον

Από κάτω τρεις φράσεις. Το τελευταίο γράμμα του Σπύρου Τζαβέλλα στη σύζυγό του.

Αννίτσα μου
Τα ψέμματα τελείωσαν. Σε λίγο μας παίρνουν για να μας εκτελέσουν. Επιθυμώ τα παιδιά να τ’ αναθρέψεις ελληνοπρεπώς.
Σπύρος Τζαβέλλας

Άλμπουμ Φωτογραφιών

Αντίπαρος

Απολαυστικές παραλίες

Πέτρα και θάλασσα

Ηλιοβασίλεμα στην Αντίπαρο

Ο καιρός τώρα