Η γη του Αριστοτέλη

Η ανατολική ακτή της Χαλκιδικής

Η Ιερισσός

Ο δρόμος που έρχεται από τα δυτικά, από τον Πολύγυρο, και ο δρόμος που κατεβαίνει νότια από το βουνό Χολομώντας, από την Αρναία και τη Μεγάλη Παναγία, συναντώνται στον οικισμό Γομάτι. Από δω ο δρόμος καταλήγει στην Ιερισσό, στην ανατολική ακτή της Χαλκιδικής. Όλη η ανατολική ακτή ενώνεται με έναν παραλιακό δρόμο.

Η Ιερισσός βρίσκεται στο μέσο της απέραντης ακτογραμμής που σχηματίζει στο εσωτερικό του ο κόλπος της Ιερισσού ή Ακάνθιος κόλπος, από το όνομα της αρχαίας πόλης Άκανθος που βρισκόταν προς τον ισθμό της χερσονήσου του Αγίου Όρους. Ο κόλπος έχει όρια το ακρωτήριο Ελεύθερο στην χερσόνησο που τον κλείνει από τον βορρά και το ακρωτήριο Αράπης στη χερσόνησο που τον κλείνει από το νότο, μετά τον ισθμό. Το άνοιγμα στην είσοδο του κόλπου είναι 6 νμ και στο εσωτερικό του 12 νμ. Η απόσταση από την είσοδο μέχρι την ακτή είναι 6 νμ.

Ierissos

Ο σημερινός οικισμός της Ιερισσού χτίστηκε μετά την καταστροφή του παλιού, στην περιοχή της Ακάνθου, από τον μεγάλο σεισμό των 7 Ρίχτερ που συγκλόνισε την περιοχή το 1932. Η μικρή πόλη έχει καλή ρυμοτομία, ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια και ταβέρνες. Ωραίος ο παραλιακός περίπατος και στο λιμάνι πολλά ψαροκάικα, που θυμίζουν ότι υπάρχει σημαντική αλιευτική παραγωγή, άρα και φρέσκο ψάρι. Υπάρχει επίσης παράδοση στη ναυπηγική, όπως μπορούμε να δούμε στα τρία καρνάγια νότια από τον οικισμό.
Βόρεια από την Ιερισσό απλώνεται η απέραντη αμμουδιά της. Το ωραιότερο σημείο είναι η παραλία Κακούδια με λευκή αμμουδιά και λευκά βράχια, γλυπτά της φύσης.

Τα ευρήματα στην περιοχή της Ακάνθου δεν είναι πολλά, αλλά η επίσκεψη έχει ενδιαφέρον και ο περίπατος είναι ωραίος.

Η Άκανθος ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα πΧ από αποίκους που ήρθαν από την Άνδρο και εξελίχθηκε σε σπουδαίο λιμάνι για τα μεταλλεύματα που εξορύσσονταν από το πλούσιο υπέδαφος της Ανατολικής Χαλκιδικής. Απέκτησε πλούτο, έκοψε χρυσά νομίσματα και ακολούθησε μετά τα κλασικά χρόνια την τύχη των άλλων πόλεων της περιοχής. Πέρσες, Αθηναίοι, Σπαρτιάτες, Μακεδόνες, Ρωμαίοι.
Δεν υπάρχουν ιστορικές αναφορές μετά τη ρωμαϊκή εποχή, αν και υπάρχουν βυζαντινά κατάλοιπα. Μπορούμε να δούμε κυρίως τμήματα του τείχους και τα θεμέλια ενός μεγάλου αρχαίου ναού.

Η Στρατονίκη και τα Στάγειρα

Βόρεια από την Ιερισσό ο παραλιακός δρόμος οδηγεί στο Στρατώνι, την Ολυμπιάδα και την βορειοανατολική άκρη της Χαλκιδικής. Νότια από την Ιερισσό φτάνουμε μέχρι την Ουρανούπολη, την είσοδο στο Άγιον Όρος.

Προς τον βορρά σε μικρή απόσταση από την Ιερισσό στην αριστερή πλευρά του δρόμου υπάρχει ο πύργος της Κρούνας που ανήκε σε ιδιοκτησία της Μονής Χιλανδαρίου του Αγίου Όρους. Δεξιά συνεχίζεται η μεγάλη παραλία της Ιερισσού. Βορειότερα είναι η πανέμορφη αμμουδιά Κακούδια. Ο δρόμος απομακρύνεται λίγο από την ακτή και επιστρέφει κοντά στην παραλία Κουρί. Πλησιάζουμε στο Στρατώνι. Πριν μπούμε στον παραλιακό οικισμό παίρνουμε τον δρόμο αριστερά προς το βουνό Στρατονικό. Μπαίνουμε στην καρδιά των μεταλλείων της Χαλκιδικής. Η περιοχή είναι μεταλλευτικό κέντρο από τα αρχαία χρόνια.

Η υψηλότερη κορυφή του Στρατονικού φτάνει στα 868 μ. Ύστερα από αρκετές στροφές σε τοπία με δάση ο δρόμος οδηγεί πρώτα στη Στρατονίκη σε υψόμετρο 460 και μετά στα Στάγειρα στα 510 μ. Οι δύο οικισμοί είναι ουσιαστικά ενωμένοι. Κοντά στη Στρατονίκη είναι τα Μεταλλεία Κασσάνδρας.

Stagira

Στην είσοδο του οικισμού Στάγειρα είναι το Άλσος του Αριστοτέλη. Τα κατάλοιπα της αρχαίας πόλης Στάγειρα, γενέτειρας του μεγάλου φιλόσοφου, βρίσκονται βόρεια κοντά στην Ολυμπιάδα. Στο ωραίο περιβάλλον του άλσους υπάρχει άγαλμα του Αριστοτέλη. Επίσης τα όργανα με τα οποία εφαρμόστηκαν τα φυσικά φαινόμενα που αναφέρονται στο έργο Φυσικά του φιλόσοφου, όπως το εκκρεμές, το πρίσμα, οι σφαίρες αδράνειας, το ηλιακό ρολόι και άλλα.

Η περιοχή ονομαζόταν από τα βυζαντινά χρόνια Σιδηροκαύσια. Τον 15ο αιώνα, την οθωμανική εποχή, έγινε κέντρο μεταλλωρύχων και τον 16ο αώνα υπήρχε ολόκληρη πόλη με 7.000 κατοίκους. Τα ερείπιά της είναι βόρεια από το άλσος στο λόφο του Αγίου Δημητρίου. Δίπλα από το άλσος είναι τα ερείπια του πύργου του Μαντέμ Αγά, που διοικούσε την περιοχή. Προς το τέλος του 18ου αιώνα την εκμετάλλευση των μεταλλείων την ανέλαβαν από κοινού πολλά χωριά, γνωστά ως Μαντεμοχώρια.

Από το Στρατώνι, συνδεδεμένο από παλιά με την φόρτωση των μεταλλευμάτων στο λιμάνι του, ο παραλιακός δρόμος συνεχίζεται μέσα στο πράσινο προς την Ολυμπιάδα. Δεξιά απλώνεται η χερσόνησος που κλείνει από τον βορρά τον κόλπο της Ιερισσού. Στις ακτές της υπάρχουν ωραίες παραλίες. Στο μέσο της νότιας ακτής είναι το Σαυρίδι με αμμουδιά και καταγάλανα νερά. Λέγεται και Χαβάη. Στο μυχό της βόρειας ακτής είναι η μεγάλη παραλία Ζέπος και προς την άκρη της χερσονήσου το Βασιλίτσι και το Διαβόρβορο.

Συνεχίζοντας στον κεντρικό δρόμο περνάμε από την αμμουδιά Γουργουρού με ρηχά νερά και πλησιάζουμε στην Ολυμπιάδα. Αμμώδεις παραλίες η μία μετά την άλλη. Πρώτα η Ζούγκλα, μετά η Βίνα, ύστερα η Χρυσή Αμμουδιά. Κατόπιν η παραλία Κεφαλάς ή Πισίνα και μετά η Συκιά, κοντά και οι δύο στα αρχαία Στάγειρα.

Ωραία οργανωμένη παραλία υπάρχει και μέσα στην Ολυμπιάδα, η οποία χτίστηκε το 1924 από πρόσφυγες. Έχει τουριστική υποδομή και στον πεζόδρομο της παραλίας υπάρχουν ταβέρνες και καφετέριες.

Η περιοχή προστατεύεται για την φυσική ομορφιά της από το πρόγραμμα NATURA 2000. Νότια από την Ολυμπιάδα, στη μικρή χερσόνησο Λιοτόπι είναι τα αρχαία Στάγειρα, η γενέτειρα του Αριστοτέλη. Προς την πλευρά της θάλασσας ο αρχαιολογικός χώρος είναι κοντά στις παραλίες Κεφαλάς και Συκιά.

Η πόλη ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα πΧ από αποίκους της Άνδρου, που εγκαταστάθηκαν στον παραλιακό λόφο στην βόρεια πλευρά της χερσονήσου. Αργότερα ήρθαν άποικοι από τη Χαλκίδα και κατοικήθηκε ο μεγαλύτερος λόφος στη νότια πλευρά. Η αγορά βρισκόταν ανάμεσα στους δύο λόφους.

Η πόλη έζησε τις περιπέτειες των πόλεων της Χαλκιδικής από τα κλασικά χρόνια. Από δω πέρασαν οι Πέρσες και οι Αθηναίοι. Συμμάχησε με τους Σπαρτιάτες και έγινε μέλος της ομοσπονδίας της Ολύνθου. Το 384 πΧ γεννήθηκε ο Αριστοτέλης. Το 348 πΧ καταστράφηκε από τον Φίλιππο Β΄, που επέτρεψε να ξαναχτιστεί προς χάριν του φιλόσοφου. Τον 1ο αιώνα πΧ είχε ερημωθεί. Πολύ αργότερα, την βυζαντινή εποχή, χτίστηκε ένα μικρό κάστρο.

Οι πρώτες ανασκαφές έγιναν τη δεκαετία του 1960. Η συστηματική ανασκαφή από το 1990 έφερε στο φως ένα μέρος της αρχαίας πόλης. Έγιναν αναστηλώσεις, διαμορφώθηκαν χώροι και η περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο είναι ένας περίπατος στην ιστορία και την φύση. Η αρχαιολογική έρευνα έχει φέρει στο φως την ακρόπολη στην κορυφή του λόφου στη νότια πλευρά, ιερά, μια στοά της αγοράς, σπίτια και άλλα κτίσματα. Υπάρχουν, επίσης, κατάλοιπα της βυζαντινής οχύρωσης. Ευρήματα από τις ανασκαφές εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Πολύγυρου.

Βόρεια από τα Στάγειρα και την Ολυμπιάδα είναι το ακατοίκητο νησάκι Κάπρος. Κατά την παράδοση σ’ αυτό εξορίστηκε από τον Κάσσανδρο η Ολυμπιάδα, μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Από αυτήν πήρε το όνομα η περιοχή.

Τα Νέα Ρόδα

Νότια από την Ιερισσό ο δρόμος οδηγεί στα Νέα Ρόδα στην ακτή του κόλπου της Ιερισσού, από κει στην Τρυπητή στην άλλη ακτή στο εσωτερικό του Σιγγιτικού κόλπου και από κει στην Ουρανούπολη και το Άγιον Όρος.
Ένας άλλος δρόμος από την Ιερισσό φέρνει νότια στην ακτή του Σιγγιτικού κόλπου, στον οικισμό Ξεροπόταμος. Ήρεμη περιοχή και ωραία αμμουδιά με ρηχά νερά.

Ο οικισμός Νέα Ρόδα, που επίσης ιδρύθηκε από πρόσφυγες, βρίσκεται στην αρχή της χερσονήσου του Αγίου Όρους, στο στενότερο σημείο, όπου ο Ξέρξης άνοιξε το 481 πΧ διώρυγα για να αποφύγει τον επικίνδυνο περίπλου της χερσονήσου στην εκστρατεία του εναντίον της Ελλάδας. Κατά τον Ηρόδοτο είχε μήκος δώδεκα στάδια, σχεδόν 2.900 μ, και πλάτος τόσο ώστε να τη διασχίζουν ταυτόχρονα δύο τριήρεις. Είναι ακόμη ορατά ορισμένα ίχνη της.

Τα Νέα Ρόδα είναι γραφικός οικισμός με λιμανάκι, ξενοδοχεία και ταβέρνες. Ο περίπατος φέρνει σε πλακόστρωτα στενά δρομάκια και σπίτια με αυλές στολισμένες με κληματαριές και μπουκαμβίλιες. Στο κέντρο του χωριού είναι η εκκλησία της Παναγίας, με την εικόνα της Παναγίας των Ρόδων που έφεραν οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία.

Γύρω απλώνεται μία από τις ωραιότερες περιοχές με αμμουδιές και βλάστηση μέχρι την ακτή. Ανατολικά από τα Νέα Ρόδα είναι μια από τις πιο αγαπημένες παραλίες. Η Κομίτσα, με αμμουδιά μέχρι την τοποθεσία Σκοπός, που είναι το όριο του Αγίου Όρους. Μπορούμε να έρθουμε επίσης από την Ουρανούπολη, από τη νότια πλευρά.

Το νησάκι Αμμουλιανή

Από τα Νέα Ρόδα ο δρόμος οδηγεί σε μικρή απόσταση νότια, στην άλλη άκρη της αρχής της χερσονήσου του Αγίου Όρους, όπου βρίσκεται το λιμανάκι της Τρυπητής. Απέναντι είναι η Αμμουλιανή, το μοναδικό κατοικημένο νησί της Χαλκιδικής, που έχει εξελιχθεί σε έναν από τους ωραιότερους τουριστικούς προορισμούς.
Από την Τρυπητή φέριμποτ κάνουν τακτικά δρομολόγια. Η απόσταση μέχρι την Αμμουλιανή είναι δέκα λεπτά.

Η Αμμουλιανή έχει έκταση 7 τχλμ, μήκος 6 χλμ και πλάτος 3 χλμ. Ήταν μετόχι της Μονής Βατοπεδίου. Στις εγκαταστάσεις του, στην βορειοανατολική ακτή, δημιούργησαν μετά το 1922 τον μοναδικό οικισμό πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου χτίστηκε το 1865. Υπάρχουν ακόμη το παλιά σχολείο και στο λιμάνι ο αρσανάς, χώρος για να προφυλάσσεται ένα σκάφος σε κακό καιρό.

Η Αμμουλιανή έχει πολλές φυσικές ομορφιές και τουριστική υποδομή. Θαυμάσιες αμμουδιές με γαλαζοπράσινα νερά, βλάστηση και βράχια με γοητευτικούς σχηματισμούς. Υπάρχουν καταλύματα, μπαράκια και παραδοσιακές ταβέρνες με φρέσκο ψάρι και παραδοσιακή κουζίνα.
Πολύ γνωστές για την ομορφιά τους είναι οι παραλίες Άγιος Γεώργιος και Αλυκές. Ο Άγιος Γεώργιος απλώνεται στον όρμο που σχηματίζεται στην ανατολική ακτή με ενοικιαζόμενα δωμάτια και ταβέρνες. Κοντά είναι η παραλία Μεγάλη Άμμος. Απένανστι, στην ακτή του χερσονήσου του Αγίου Όρους, είναι η Ουρανούπολη.

Στη δυτική ακτή απλώνονται οι Αλυκές. Οργανωμένη παραλία σε μεγάλο μήκος με λευκή άμμο, ελκυστική θάλασσα και κάμπινγκ.

Στην ανατολική άκρη της Αμμουλιανής βρίσκονται τα Δρένια, πέντε νησάκια με ωραίες παραλίες και καθαρά νερά. Μπορούμε να πάμε με καραβάκια από απέναντι, από την Ουρανούπολη.
Στην βορειοδυτική άκρη της Αμμουλιανής είναι η παραλία Καραγάτσια και κοντά στην βόρεια ακτή οι παραλίες Νησάκια και Φάκα. Κοντά τους είναι τρία νησάκια, τα Ξηροποταμινά. Απέναντι στην ακτή της χερσονήσου είναι ο Ξηροπόταμος.

Οι παραλίες της Αμμμουλιανής και τα νησάκια γύρω της είναι επίσης γοητευτικοί προορισμοί για όσους ταξιδεύουν με δικό τους σκάφος.

Από την Τρυπητή ο δρόμος οδηγεί νότια στην Ουρανούπολη ακολουθώτας την ακτή, όπου υπάρχουν μικροί όρμοι με παραλίες και ξενοδοχειακά συγκροτήματα.

Η Ουρανούπολη, διατηρητέος παραδοσιακός οικισμός και ωραία τουριστική περιοχή, είναι η είσοδος στο Άγιον Όρος. Από εδώ οι άνδρες μπορούν να ταξιδέψουν για τη μοναστική πολιτεία, που παραμένει άβατο για τις γυναίκες. Το πλοίο από την Ουρανούπολη πηγαίνει στα μοναστήρια της δυτικής πλευράς της χερσονήσου. Στα μοναστήρια της ανατολικής πλευράς μπορούμε να πάμε από την Ιερισσό ή από τα Νέα Ρόδα, όταν ο καιρός είναι καλός.

Η περιοχή αποτελούσε από τον 10ο – 11ο αιώνα το μετόχι Προσφόριον της Μονής Βατοπεδίου, όπως θυμίζει ένας όμορφος πύργος στην παραλία της Ουρανούπολης. Στα κτίσματα του μετοχίου εγκαταστάθηκαν μετά το 1922 οι πρόσφυγες που ίδρυσαν τον οικισμό, που πήρε το όνομα από την αρχαία πόλη Ουρανούπολις που βρισκόταν βορειότερα κοντά στην Τρυπητή.

Η Ουρανούπολη έχει μεγάλη παράδοση στα υφαντά και τα χειροποίητα χαλιά. Γνωστά είναι, επίσης, το μέλι και το λάδι της. Παράλληλα, ανθεί ο τουρισμός. Υπάρχουν ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια, καταστήματα και ψαροταβέρνες.

Ο βυζαντινός Πύργος του Προσφορίου είναι ο μεγαλύτερος και καλύτερα διατηρημένος πύργος στην Χαλκιδική. Βρίσκεται δίπλα στο λιμάνι και μπροστά του απλώνεται ωραία παραλία για κολύμπι. Χτίστηκε τον 12ο αιώνα και είναι συνδεδεμένος με τη νεώτερη ιστορία της Ουρανούπολης.
Στον πύργο έζησαν οι Loch, που στήριξαν τους κατοίκους στα πρώτα δύσκολα χρόνια της εγκατάστασής τους. Ο Σκωτσέζος Sydney Lochκαι η Αυστραλέζα Joice Nan Kivell, συγγραφείς και δημοσιογράφοι, γνωρίστηκαν μέσα στις περιπέτειες του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, παντρεύτηκαν το 1919 και έζησαν σε διάφορες χώρες προσφέροντας όπου χρειαζόταν την βοήθειά τους. Ήρθαν στη Θεσσαλονίκη και το 1928 εγκαταστάθηκαν πρώτα στην Αμμουλιανή και μετά στον πύργο στην Ουρανούπολη. Ήταν στήριγμα για τους κατοίκους, ιδιαίτερα στις δύσκολες στιγμές μετά τον μεγάλο σεισμό του 1932. Επιπλέον ο Σίντνεϊ έκανε σχέδια βασισμένα σε τοιχογραφίες του Αγίου Όρους και η Τζόις δίδαξε τις γυναίκες πώς να βάφουν το μαλλί με φυσικά χρώματα. Η εμπειρία στην ύφανση υπήρχε και έτσι άνθισε η κατασκευή χειροποίητων χαλιών που συνεχίζεται. Οι Loch έζησαν στην Ουρανούπολη μέχρι το τέλος της ζωής τους. Ο Σίντνεϊ πέθανε το 1954 και η Τζόις το 1982 σε ηλικία 95 ετών.

Αξίζει να επισκεφθούμε τον πύργο. Είναι ανακαινισμένος και στους χώρους του μπορούμε να δούμε, μεταξύ άλλων, μακέτες από τα μοναστήρια του Αγίου Όρους και ενθυμήματα από τους Loch. Από τον επάνω όροφο, όπου υπάρχει ένα εκκλησάκι, η θέα είναι καταπληκτική.
Μπροστά από τον πύργο υπάρχει ωραία παραλία. Ωραίες παραλίες υπάρχουν και βορειοδυτικά από την Ουρανούπολη προς την Τρυπητή. Σε δύο μικρές παραλίες νότια πηγαίνουμε με τα πόδια.

Βόρεια σε 8 χλμ στην άλλη ακτή, είναι η αμμουδιά Κομίτσα, όπου πηγαίνουμε και από τα Νέα Ρόδα. Σε όλη την περιοχή ανάμεσα στις δύο ακτές της χερσονήσου υπάρχουν θαυμάσιες πεζοπορικές διαδρομές. Από την Ουρανούπολη μπορούμε να πάρουμε καραβάκι για τα νησάκια Δρένια απέναντι ή για θαλασσινή εκδρομή στην ακτή του Αγίου Όρους.

Η Μονή Ζυγού

Νότια από την Ουρανούπολη ο παραλιακός δρόμος οδηγεί σε 2 χλμ στη Μονή Ζυγού, ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της Χαλκιδικής σε ελάχιστη απόσταση, μόλις σαράντα μέτρα, από τα όρια του Αγίου Όρους.

Η Μονή Ζυγού, αφιερωμένη στον Προφήτη Ηλία, πραγματικό κάστρο, ιδρύθηκε στα μέσα του 10ου αιώνα σε τοποθεσία όπου υπήρχαν εγκαταστάσεις από τον 4ο αιώνα πΧ. Στο τέλος του 12ου αιώνα το μοναστήρι είχε ερημωθεί. Μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1204 από τους Φράγκους, ένας από τους άρχοντές τους εγκαταστάθηκε στο κάστρο και άρχισε να κάνει λεηλασίες στο Άγιον Όρος μέχρι τη στιγμή που παρενέβη ο Πάπας. Από τότε η περιοχή ονομαζόταν Φρακόκαστρο.

Με τον καιρό το μοναστηριακό συγκρότημα έγινε ερείπια που σκεπάστηκαν από την βλάστηση του γύρω δάσους. Η ανακάλυψή του ήταν πολύ σημαντική, διότι οι αρχαιολόγοι και οι ιστορικοί έχουν τη δυνατότητα να διαπιστώσουν πώς ήταν η αρχιτεκτονική την πρώτη εποχή του Αγίου Όρους, αφού, όπως είναι φυσικό, στα μοναστήρια της χερσονήσου η οικοδομική εξέλιξη δεν σταμάτησε ποτέ.

Η επίσκεψη είναι πραγματική απόλαυση. Η περιοχή είναι πανέμορφη, η αρχαιολογική έρευνα έχει φέρει στο φως σημαντικά ευρήματα και γίνονται αναστηλωτικές εργασίες. Μπορούμε να δούμε τμήματα της οχύρωσης, το καθολικό με δύο παρεκκλήσια και τους χώρους όπου ήταν τα κελιά, η τράπεζα, οι φούρνοι και άλλες εγκαταστάσεις.

Άλμπουμ Φωτογραφιών

Ιερισσός

Ιερισσός

Αμμουλιανή

Αμμουλιανή

Ο πύργος του Προσφορίου

Ο πύργος του Προσφορίου

Αρχαία Στάγειρα

Αρχαία Στάγειρα

Ο καιρός τώρα