Φίλιπποι

Ένας ακόμη σπουδαίος αρχαιολογικός χώρος της Ελλάδας είναι υποψήφιος να ενταχθεί στον κατάλογο των Μνημείων της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO! Οι Φίλιπποι, κοντά στην Καβάλα, στην Ανατολική Μακεδονία.
Η πόλη των Φιλίππων είναι συνδεδεμένη με τον βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο Β΄, με τη μάχη των Φιλίππων που καθόρισε την εξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους και με την πρώτη παρουσία του Απόστολου Παύλου στην Ευρώπη. Η επίσκεψη είναι ένας γοητευτικός περίπατος ανάμεσα σε λαμπρά μνημεία από την ελληνιστική, ρωμαϊκή, παλαιοχριστιανική και βυζαντινή εποχή, που θυμίζουν μια μακραίωνη ιστορία από τον 4ο αιώνα πΧ μέχρι τον 16ο αιώνα μΧ.

Ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων βρίσκεται βορειοδυτικά από την Καβάλα, σε απόσταση 15,6 χλμ, στον δρόμο που συνδέει την Καβάλα με την Δράμα. Κοντά είναι ο οικισμός Κρηνίδες (16,7 χλμ από την Καβάλα) και λίγο μακρύτερα ο οικισμός Λυδία (18,1 χλμ) και ο σημερινός οικισμός των Φιλίππων (18,5 χλμ).

Ιστορία

Η περιοχή κατοικήθηκε συνεχώς από τη Νεολιθική εποχή. Η ιστορία της πόλης αρχίζει το 360 πΧ, όταν άποικοι από την Θάσο με επικεφαλής τον Αθηναίο εξόριστο πολιτικό Καλλίστρατο, γνωρίζοντας τον πλούτο της περιοχής σε χρυσό, άλλα μέταλλα και ξυλεία, ίδρυσαν την πόλη Κρηνίδες. Ίσως στην ίδια θέση υπήρχε η πόλη Δάτον –Δάτον ή Δάτος ονομαζόταν στην αρχαιότητα η γύρω πεδιάδα, πολύ εύφορη όταν αποξηράνθηκαν τα έλη που την πλημμύριζαν.

Η θέση της πόλης είχε όχι μόνον οικονομική, αλλά και στρατηγική σημασία. Γρήγορα, το 356 πΧ, εμφανίσθηκαν απειλητικοί οι Θράκες και οι άποικοι ζήτησαν την βοήθεια του Φίλιππου Β΄, βασιλιά της Μακεδονίας. Ο Φίλιππος, διαβλέποντας τη σημασία της, την κατέλαβε, την ονόμασε Φίλιπποι, εγκατέστησε Μακεδόνες αποίκους που αποξήραναν τα έλη, έχτισε τείχος και αξιοποίησε το χρυσωρυχείο της. Στο νομισματοκοπείο της κόβονταν οι περίφημοι Φιλίππειοι στατήρες.

Η πόλη άκμασε κατά την Ελληνιστική εποχή, ενώ ο νέος μεγάλος σταθμός στην ιστορία της ήταν τον Οκτώβριο του 42 πΧ, όταν έξω από τα δυτικά τείχη της, έγινε η ιστορική μάχη των Φιλίππων, που καθόρισε την εξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους. Οι λεγεώνες της τριανδρίας Αντώνιος – Λέπιδος – Οκταβιανός νίκησαν τις λεγεώνες του Βρούτου και του Κάσσιου και λίγο αργότερα ο Οκταβιανός έγινε ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης.

Ο Οκταβιανός έκανε την πόλη ρωμαϊκή αποικία (Colonia Augusta Julia Philippensis), που απέκτησε μεγάλη σημασία λόγω της θέσης της πάνω στην Εγνατία Οδό και εξελίχθηκε σε διοικητικό, οικονομικό και καλλιτεχνικό κέντρο.

Το 49 ή 50, οι Φίλιπποι έγιναν ο πρώτος σταθμός του Απόστολου Παύλου στην Ευρώπη. Ο Παύλος, μαζί με τον Σίλλα και τον Τιμόθεο, αποβιβάστηκε στη Νεάπολη, όπως λεγόταν τότε η Καβάλα, και ίδρυσε στους Φιλίππους την πρώτη χριστιανική εκκλησία στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Η επικράτηση του Χριστιανισμού έδωσε νέα αίγλη στην πόλη. Από τον 4ο ώς τον 6ο αιώνα μεγαλοπρεπή χριστιανικά οικοδομήματα πήραν τη θέση των ρωμαϊκών κτιρίων, όπως το συγκρότημα του «Οκταγώνου», με τον μητροπολιτικό ναό, αφιερωμένο στον Απόστολο Παύλο, και τρεις βασιλικές. Αλλά άρχισαν τα δεινά από τις βαρβαρικές επιδρομές.

Το 473 εμφανίστηκαν οι Γότθοι. Τον επόμενο αιώνα ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α΄ ενίσχυσε τις οχυρώσεις. Τον 7ο αιώνα άρχισαν οι επιδρομές των Σλάβων, ενώ ένας σεισμός προξένησε μεγάλες καταστροφές. Ήταν η αρχή της παρακμής. Τον 9ο αιώνα η περιοχή περιελήφθη στο θέμα του Στρυμώνα και το 963 – 969 έγιναν νέα οχυρωματικά έργα. Η πόλη παρέμεινε ισχυρό φρούριο, αλλά σιγά σιγά εγκαταλείφθηκε. Γύρω στο 1500 ελάχιστα σπίτια είχαν απομείνει έξω από τα τείχη.

Τα μνημεία των Φιλίππων

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές άρχισαν στους Φιλίππους το 1914 από την Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών. Νέες ανασκαφές έγιναν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και την Αρχαιολογική Εταιρεία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι έρευνες και οι αναστηλώσεις συνεχίζονται από Έλληνες και Γάλλους αρχαιολόγους, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο των Φιλίππων.
Στα περισσότερα μνημεία έχουν γίνει αναστηλωτικές εργασίες. Ιδιαίτερο είναι το ενδιαφέρον για τη συντήρηση, αναστήλωση και ανάπλαση του αρχαίου θεάτρου, όπου κάθε καλοκαίρι γίνονται πολλές από τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Φιλίππων, που άρχισε το 1957. Σημαντικότερα μνημεία είναι τα Τείχη και η Ακρόπολη, κατάλοιπα από αρχαία ιερά, το Θέατρο, η Ρωμαϊκή Αγορά, η Βασιλική Α΄, η Βασιλική Β΄ και το Οκτάγωνο.

Τα Τείχη

Τα Τείχη, από τα πιο εντυπωσιακά αξιοθέατα των Φιλίππων, αρχίζουν από την κορυφή του λόφου, όπου βρίσκεται η οχυρή Ακρόπολη, και συνεχίζονται γύρω από τους πρόποδες και ένα μέρος της πεδιάδας. Έχουν μήκος 3,5 χλμ. Μέσα στην ακρόπολη υπάρχει ένας πύργος από τα υστεροβυζαντινά χρόνια.
Το πρώτο τείχος χτίστηκε από τον Φίλιππο Β΄, όταν κατέκτησε την πόλη το 356 πΧ. Το νεώτερο τείχος χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄ τον 6ο αιώνα.

Το αρχαίο Θέατρο

The ancient theater in Philippi

Το αρχαίο Θέατρο βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλαγιά του λόφου της ακρόπολης και στηρίζεται στο ανατολικό τείχος.
Χτίστηκε την εποχή του Φιλίππου Β΄. Από τότε σώζονται οι αναλημματικοί τοίχοι που στήριζαν το κοίλον, ενώ η ορχήστρα είχε σχήμα πετάλου. Όταν οι Φίλιπποι έγιναν ρωμαϊκή αποικία, προσαρμόστηκε στα ρωμαϊκά θεάματα και αυξήθηκε η χωρητικότητά του. Τον 2ο αιώνα μΧ απέκτησε καθαρά ρωμαϊκό χαρακτήρα. Χτίστηκε τριώροφο κτίριο σκηνής, η ορχήστρα στρώθηκε με μαρμάρινες πλάκες και το κοίλον επεκτάθηκε πάνω από τις παρόδους. Χαρακτηριστική από εκείνη την εποχή είναι η αναστηλωμένη νότια στοά του κτιρίου της σκηνής.

Τον 3ο αιώνα το θέατρο μετατράπηκε σε αρένα για θηριομαχίες. Κατεδαφίστηκε το προσκήνιο, αφαιρέθηκαν οι πρώτες σειρές καθισμάτων, γύρω από την ορχήστρα χτίστηκε τοίχος με ύψος 1,20 μ για την προστασία των θεατών, ενώ στη νότια άκρη της ανοίχτηκε ένας μεγάλος χώρος για την παραμονή και τη μεταφορά των θηρίων στην αρένα. Τότε πιθανότατα χτίστηκε στο ψηλότερο σημείο του κοίλου το καλυμμένο επιθέατρον, για να στηριχτούν νέες σειρές εδωλίων για περισσότερους θεατές. Λίγο αργότερα κατασκευάστηκαν τα δύο τόξα για την αντιστήριξη του θεάτρου στο τείχος.

Μετά τον 5ο αιώνα το θέατρο έπαψε να είναι χώρος παραστάσεων. Στη στοά στο πίσω μέρος της σκηνής έγιναν εργαστήρια. Η σκηνή καταστράφηκε από πυρκαϊά στον μεγάλο σεισμό στις αρχές του 7ου αιώνα και το αρχιτεκτονικό υλικό του θεάτρου άρχισε να χρησιμοποιείται για νέες κατασκευές. Την Οθωμανική εποχή πέρασε από μπροστά ο λιθόστρωτος δρόμος, που διέσχιζε τον αρχαιολογικό χώρο και ένωνε ώς τις αρχές του 20ού αιώνα την Καβάλα με την Δράμα.

Η Αγορά

Τη ρωμαϊκή εποχή, το Forum –η Αγορά– ήταν το διοικητικό κέντρο της πόλης. Ένα ενιαίο συγκρότημα δημοσίων κτιρίων, που αναπτύσσονταν γύρω από μία πλατεία με μνημειακά κτίσματα. Βόρεια από την αγορά ένας μεγάλος πλακόστρωτος δρόμος θεωρείται ότι ήταν τμήμα της Εγνατίας Οδού.

Τα παλαιοχριστιανικά μνημεία

The ancient theater in Philippi

Η μεγάλη τρίκλιτη Βασιλική Α΄ χτίστηκε γύρω στο 500 και είναι ένα από τα μεγαλύτερα και σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία. Έχει διαστάσεις 130 Χ 50 μ, εγκάρσιο κλίτος στην ανατολική πλευρά, τετράγωνο αίθριο, υπερώο πάνω από τα κλίτη και τον νάρθηκα, καθώς και ιδιόμορφη «φιάλη» (όπως ονομαζόταν η κρήνη που υπήρχε στο αίθριο των χριστιανικών βασιλικών, καλυμμένη με θολωτή οροφή, η οποία χρησίμευε για το νίψιμο των χεριών και των ποδιών). Στο μεσαίο κλίτος διατηρούνται τμήματα από την πολυτελή πλακόστρωση και ένα μέρος από τον άμβωνα. Εντυπωσιακές είναι οι τοιχογραφίες στον προθάλαμο του παρεκκλήσιου.

Η Βασιλική Β΄ χτίστηκε το 550. Είναι τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα και πρόσθετα κτίσματα στην βόρεια και τη νότια πλευρά. Το κεντρικό κλίτος καλυπτόταν με τρούλο και το ιερό βήμα με θόλο. Ο γλυπτός διάκοσμος δείχνει τις επιδράσεις από την τέχνη της Κωνσταντινούπολης.

Το Οκτάγωνο, εντυπωσιακό σύνθετο μνημειακό συγκρότημα, ήταν το επισκοπικό συγκρότημα των Φιλίππων. Σ’ αυτό περιλαμβάνεται οκτάγωνος ναός που χτίστηκε σε τρεις φάσεις, από τα τέλη του 4ου μέχρι τα μέσα του 6ου αιώνα, στην θέση ευκτήριου οίκου αφιερωμένου στον Απόστολο Παύλο. Περιλαμβάνονται, επίσης, φιάλη (κρήνη), βαπτιστήριο, λουτρώνας, διώροφο επισκοπείο και ένας μνημειακός πυλώνας που βλέπει στην Εγνατία Οδό.

Άλμπουμ φωτογραφιών

Φίλιπποι Η Αγορά

Η Αγορά

Φίλιπποι Τα τείχη

Τα τείχη

Φίλιπποι Το αρχαίο θέατρο

Το αρχαίο θέατρο

Τα παλαιοχριστιανικά μνημεία

Τα παλαιοχριστιανικά μνημεία

Ο καιρός τώρα