Η γενέτειρα της Ολυμπιακής ιδέας

Αρχαία Ολυμπία

Ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους, που συγκεντρώνει τα βλέμματα και τον θαυμασμό όλου του κόσμου. Η κοιτίδα των Ολυμπιακών Αγώνων! Από εδώ ξεκινάει το μήνυμα της Ολυμπιακής ιδέας, η φλόγα που σηματοδοτεί την έναρξη των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.

Η Αρχαία Ολυμπία περιλαμβάνεται στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Η επίσκεψη σ’ αυτήν τη μοναδική περιοχή της Δυτικής Πελοποννήσου είναι μια γοητευτική περιπλάνηση σε ένα ένδοξο παρελθόν, ένας περίπατος ανάμεσα σε σπουδαία μνημεία σε πανέμορφο φυσικό περιβάλλον, που κάνει τον σημερινό επισκέπτη να ξαναζεί τις ημέρες των γιορτών και των αγώνων της αρχαιότητας.

Γεωγραφία

Η Αρχαία Ολυμπία βρίσκεται στην Δυτική Πελοπόννησο, στην περιοχή της Ηλείας, ανατολικά από την πρωτεύουσά της, τον Πύργο. Ο αρχαιολογικός χώρος απλώνεται σε ένα καταπράσινο περιβάλλον, νότια από τον Κρόνιο λόφο, κοντά στη συμβολή του ποταμού Αλφειού με τον παραπόταμό του Κλάδεο.

Ο Αλφειός είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της Πελοποννήσου. Έχει μήκος 111 χλμ και πηγάζει στην Αρκαδία, κοντά στο χωριό Βούρβουρα. Κυλώντας προς την ακτή της Ηλείας δέχεται τα νερά από τους ποταμούς Ελισσώνας, Λούσιος, Λάδωνας, Ερύμανθος και Κλάδεος και εκβάλλει στην βόρεια πλευρά του Κυπαρισσιακού κόλπου, όπου με τις προσχώσεις του σχηματίζει λαιμούς και λιμνοθάλασσες, όπως της Αγουλινίτσας, της Μουριάς και του Καϊάφα.

 

Άφιξη – Διαμονή

Η Αρχαία Ολυμπία απέχει 23 χλμ από τον Πύργο, την πρωτεύουσα της Ηλείας, 114 χλμ από την Πάτρα και περίπου 310 χλμ από την Αθήνα, από όπου μπορούμε να πάμε περνώντας μετά την Κόρινθο είτε από την Πάτρα, είτε από την Τρίπολη.
Κοντά στον αρχαιολογικό χώρο βρίσκεται ο σημερινός δήμος της Αρχαίας Ολυμπίας με ξενοδοχεία, εστιατόρια και όλες τις υπηρεσίες. Την τουριστική περίοδο συνδέεται με τοπικό τρένο με τον Πύργο και το λιμάνι του Κατάκωλου.
Ο σιδηροδρομικός σταθμός της Αρχαίας Ολυμπίας βρίσκεται 300 μέτρα ανατολικά από το κέντρο της πόλης. Πληροφορίες: 26240 22677. Στον Πύργο: Σιδηροδρομικός Σταθμός 26210 22576, Σταθμός Υπεραστικων Λεωφορείων 26210 20600.

Η περιοχή προσφέρει πολλές επιλογές για εκδρομές σε μοναστήρια και άλλα αξιοθέατα, πεζοπορία σε ορεινές περιοχές και εναλλακτικές δραστηριότητες στα ποτάμια της περιοχής. Σημαντικά αξιοθέατα υπάρχουν προς όλες τις κατευθύνσεις –η αρχαία Ήλις, μεσαιωνικά κάστρα, ο ναός του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσες, οι καταρράκτες της Νέδα και άλλα.

Δυτικά, σε όλη την ακτή της Ηλείας, με τις απέραντες αμμουδιές, υπάρχουν πολλές δυνατότητες για καλή διαμονή και ωραίες ολιγοήμερες ή πολυήμερες διακοπές.

Η Ολυμπία, στην περιοχή της Ηλείας, στην Δυτική Πελοπόννησο, ήταν ένα από τα σημαντικότερα ιερά της αρχαιότητας, αφιερωμένο στον Ολύμπιο Δία, πατέρα των θεών. Βρισκόταν σε μια έκταση με χαμηλούς λόφους από την οποία περνούσαν ο Αλφειός, ο μεγαλύτερος ποταμός της Πελοποννήσου, και ο παραπόταμός του Κλάδεος, νότια από τον Κρόνιο λόφο, τόπο λατρείας του Κρόνου, πατέρα του Δία. Ονομάστηκε Ιερή Άλτις (άλσος), επειδή η γη ήταν κατάφυτη με αγριελιές.
Αγγεία που βρέθηκαν στην βόρεια πλευρά του Σταδίου δείχνουν ότι υπήρχε οικιστική εγκατάσταση τουλάχιστον από το 2700 πΧ. Έχουν εντοπιστεί επίσης κατάλοιπα εγκαταστάσεων μετά το 2000 πΧ –θεμέλια από αψιδωτά κτίσματα κοντά στο Ηραίο και μυκηναϊκοί τάφοι στην περιοχή του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου.

Τη Μυκηναϊκή εποχή, βόρεια από την Ολυμπία, στην πεδιάδα του Πηνειού ποταμού, ζούσαν οι Επειοί. Κατά τον Παυσανία, πρώτος βασιλιάς τους ήταν ο Αίθλιος. Ο γιος του Ενδυμίων οργάνωσε έναν αγώνα δρόμου, στον οποίο πήραν μέρος οι γιοι του Παίων, Επειός και Αιτωλός με έπαθλο τον θρόνο του βασιλείου. Νικητής ήταν ο Επειός, από τον οποίο πήραν οι κάτοικοι το όνομά τους. Οι Επειοί συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο με αρχηγό τον Πολύξενο.
Η Ολυμπία, στην περιοχή του Αλφειού ποταμού, ανήκε στην πόλη Πίσα. Σε μια βαθιά ρεματιά είχε ιδρυθεί ένα μαντείο, όπου λατρευόταν η Γη –όπως συνέβη αρχικά στους Δελφούς. Σύμφωνα με τις δοξασίες της εποχής, από τέτοια ανοίγματα του εδάφους ανέβαιναν στην επιφάνεια οι υπερφυσικές δυνάμεις που κρύβονταν στα έγκατα της γης. Το άνοιγμα σιγά σιγά έκλεισε, αλλά η λατρεία έμεινε.

Κατά τη μυθολογική παράδοση, ένας από τους βασιλιάδες της Πίσας ήταν ο Οινόμαος, που είχε μια πανέμορφη κόρη, την Ιπποδάμεια. Σύμφωνα με μια προφητεία, θα έχανε τον θρόνο και τη ζωή του από τον γαμπρό του. Έτσι, καλούσε όποιον ζητούσε να την παντρευτεί σε αρματοδρομία γνωρίζοντας ότι τα άλογά του ήταν αήττητα. Αλλά όταν εμφανίστηκε ο Πέλοπας, με παρέμβαση της Ιπποδάμειας ο Οινόναος προδόθηκε από τον ηνίοχό του, τον Μυρτίλο, και νικήθηκε. Ο Πέλοπας παντρεύτηκε την Ιπποδάμεια και έγινε βασιλιάς.

Σε εκείνη την εποχή, μετά το 1200 πΧ, ανήκουν τα πρώτα στοιχεία ότι υπήρχε στην Ολυμπία κέντρο λατρείας. Στον τύμβο του Πέλοπα, το Πελόπιον, κοντά στην βορειοδυτική είσοδο του ιερού, έχει ανακαλυφθεί ένα κενοτάφιο από το 1100 πΧ. Τα παλαιότερα αναθήματα, από τον 11ο και τον 10ο αιώνα πΧ, δείχνουν ότι κοντά στο Πελόπιον γίνονταν κατά τα πρώτα Γεωμετρικά χρόνια αρματοδρομίες προς τιμήν του Πέλοπα. Ήταν οι πρώτοι αγώνες στην Ολυμπία. Σύμφωνα με τις παραδόσεις της Πίσας, ιδρυτής του ιερού και των αγώνων ήταν ο ημίθεος Ηρακλής.

Το 1200 πΧ, όταν οι Δωριείς εισέβαλαν στη Νότια Ελλάδα απωθώντας τους Αχαιούς, ήρθαν στην Δυτική Πελοπόννησο από την Αιτωλία οι Ηλείοι με επικεφαλής τον Όξυλο. Απώθησαν τους Επειούς και εγκαταστάθηκαν στην πεδιάδα που πήρε το όνομά τους. Νότιο όριο του βασιλείου τους ήταν ο Αλφειός ποταμός, ενώ οι Επειοί και οι Πισάτες υποχρεώθηκαν να μετακινηθούν νοτιότερα. Έτσι δημιουργήθηκαν τρία βασίλεια, η Ήλις, η Πίσα και η Τριφυλία νοτιότερα. Το Ιερό βρισκόταν στα όρια της Ήλιδας και της Πίσας και έγινε πεδίο έντονης διαμάχης και πολέμων μεταξύ τους μέχρι τον 5ο αιώνα πΧ.

Μετά την επικράτησή της η Ήλις επέβαλε τη λατρεία του Δία, χωρίς να καταργήσει τη λατρεία της Γης. Κατά την παράδοση οι Ολυμπιακοί Αγώνες ιδρύθηκαν από τον πρώτο βασιλιά της, τον Όξυλο, και αναδιοργανώθηκαν από τον βασιλιά Ίφιτο με αφετηρία το 776 πΧ.
Η αναδιοργάνωση αποτελούσε ένα φιλόδοξο σχέδιο για να γίνει η Ολυμπία τόπος στον οποίο θα συνέρεαν αθλητές και θεατές από όλες τις Ελληνικές πόλεις. Η επιτυχία του βασίστηκε στην «ιερή εκεχειρία», που καθιερώθηκε όταν ο Ίφιτος συνήψε συνθήκη ειρήνης με τον Λυκούργο, βασιλιά της Σπάρτης, και τον Κλεοσθένη, βασιλιά της Πίσας. Η ιερή εκεχειρία απέκτησε πανελλήνιο χαρακτήρα. Κάθε εχθροπραξία μεταξύ Ελληνικών πόλεων σταματούσε, ενώ κήρυκες από την Ήλιδα ανακοίνωναν στις ελληνικές πόλεις την πρόσκληση του Δία για συμμετοχή στους αγώνες του ιερού του.

Sanctuary of Zeus, Olympia

Η Ολυμπία δεν άργησε να γίνει πανελλήνιο κέντρο, αλλά η Πίσα δεν σταμάτησε να την διεκδικεί. Το 668 πΧ κυριάρχησε πάλι και ανέλαβε την οργάνωση των αγώνων, ενώ η σύμμαχός της πόλη Σκιλλούς έχτισε ναό αφιερωμένο στην Ήρα. Ήταν το πρώτο κτίριο στο Ιερό. Ώς τότε δεν υπήρχαν ναοί ή άλλα κτίρια στην Ιερή Άλτι. Το άλσος αναπτυσσόταν γύρω από τον τύμβο του Πέλοπα και τον βωμό του Δία, που είχε σχηματιστεί από τη στάχτη των θυσιών, ενώ τα αφιερώματα –κυρίως χάλκινοι τρίποδες, λέβητες και όπλα– τοποθετούνταν σε δέντρα και βάθρα.

Το 600 πΧ στην θέση του πρώτου ναού οι κάτοικοι της Πίσας έχτισαν νέο μεγαλύτερο ναό αφιερωμένο επίσης στην Ήρα. Αλλά το 588 πΧ ξέσπασε νέος πόλεμος. Το 572 πΧ οι Ηλείοι ανέκτησαν το Ιερό με την βοήθεια των Σπαρτιατών και επιδίωξαν να ξεπεράσουν τους αντιπάλους τους στην οργάνωση των αγώνων. Έχτισαν το Πρυτανείον και το Βουλευτήριον, ενώ την ίδια εποχή χτίστηκαν από διάφορες πόλεις οι Θησαυροί, τα μικρά κτίρια σαν ναοί όπου φύλαγαν τα αφιερώματά τους.

Οι αγώνες αρχικά διεξάγονταν μπροστά από τους βωμούς και διαρκούσαν μια ημέρα με ένα αγώνισμα, τον δρόμο. Σταδιακά προστέθηκαν κι άλλα αγωνίσματα, η διάρκεια έφτασε στις πέντε ημέρες και διαμορφώθηκε το πρώτο Στάδιο.

Τον 5ο αιώνα πΧ η Πίσα διεκδίκησε πάλι το Ιερό, αλλά η Ήλις επικράτησε οριστικά το 464 πΧ και κατέστρεψε την Πίσα. Τον 5ο και τον 4ο αιώνα πΧ η φήμη το Ιερού και η αίγλη των αγώνων έφτασαν στο υψηλότερο σημείο. Η Ολυμπία εμπλουτίστηκε με μεγαλοπρεπή κτίρια και έργα μεγάλων καλλιτεχνών και, σε συνδυασμό με την ιερότητα του χώρου, έγινε πανελλήνιο πνευματικό, πολιτιστικό και πολιτικό κέντρο. Η Ήλις θεωρήθηκε ιερή και το έδαφός της απαραβίαστο.

Μέσα στην Ιερή Άλτι, που προστατευόταν με περίβολο, ήταν τα κυριότερα θρησκευτικά οικοδομήματα και αναθήματα, ενώ οι κατοικίες των ιερέων, οι χώροι για την προετοιμασία των αθλητών, τα λουτρά, οι ξενώνες και οι άλλοι βοηθητικοί χώροι βρίσκονταν έξω από τον περίβολο.
Στα μέσα του 5ου αιώνα πΧ κατασκευάστηκε νέο στάδιο στην ίδια θέση με χωρητικότητα 40.000 θεατών. Το 456 πΧ ολοκληρώθηκε ο ναός του Δία, ο μεγαλύτερος στην Ελλάδα, έργο του αρχιτέκτονα Λίβωνα από την Ηλεία, στον οποίο τοποθετήθηκε το περίφημο χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία, με ύψος 12,40 μ μαζί με το βάθρο του, φιλοτεχνημένο από τον μεγάλο Φειδία.

Τον 4ο αιώνα πΧ χτίστηκαν, μεταξύ άλλων, το Μητρώον –ο τρίτος ναός του Ιερού– η Στοά της Ηχούς και η Νότια Στοά και ανακατασκευάστηκε το Στάδιο, αλλά μεταφέρθηκε λίγο πιο ανατολικά (αργότερα πήρε τη μορφή που βλέπουμε σήμερα, με την Κρυπτή, την θολωτή είσοδο που κατασκευάστηκε την Ελληνιστική εποχή, και με προσθήκες που έγιναν τα ρωμαϊκά χρόνια).
Άρχισε, όμως, η παρακμή. Το 364 πΧ η ιερή εκεχειρία παραβιάστηκε, όταν οι Ηλείοι αντιμετώπισαν τους Αρκάδες μέσα στην Άλτι, ενώ άρχισαν να εμφανίζονται κρούσματα διαφθοράς στους αγώνες, όπως μαρτυρούν οι «ζάνες», χάλκινα αγάλματα του Δία που κατασκευάζονταν από τα πρόστιμα που επέβαλαν οι ελλανοδίκες στους αθλητές που παρέβαιναν τους κανονισμούς.

Μετά τη νίκη του στη μάχη της Χαιρωνείας το 338 πΧ ο Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας έχτισε το Φιλιππείον. Το 312 πΧ ο Τελέσφορος, στρατηγός του Αντίγονου, βασιλιά της Μακεδονίας, λεηλάτησε τα ταμεία του Ιερού. Οι τελευταίες μεγάλες εγκαταστάσεις, τον 3ο και τον 2ο αιώνα πΧ, ήταν το Λεωνιδαίον, το μεγαλύτερο κτίριο του Ιερού για την φιλοξενία επιφανών επισκεπτών, που χτίστηκε με δαπάνες του πλούσιου Λεωνίδη από τη Νάξο, η Παλαίστρα και το Γυμνάσιον. Τη ρωμαϊκή εποχή κατασκευάστηκαν το Νυμφαίον με χορηγία του Ηρώδη του Αττικού, λουτρά και υδραγωγείο.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες διεξάγονταν κάθε τέσσερα χρόνια προς τιμήν του Δία. Από το 776 πΧ, αφετηρία τους κατά την παράδοση, μέχρι την κατάργησή τους το 393 μΧ διεξήχθησαν 291 Ολυμπιάδες. Μόνον μία Ολυμπιάδα, η 211η, καθυστέρησε δύο χρόνια με εντολή του Νέρωνα.

Οι αγώνες αρχικά διαρκούσαν μια ημέρα. Το μοναδικό αγώνισμα, η αρματοδρομία, αντικαταστάθηκε με τον δρόμο του ενός σταδίου (192,27 μ). Πρώτος νικητής ήταν ο Κόροιβος από την Ηλεία.

Το 724 πΧ, στην 14η Ολυμπιάδα, προστέθηκε ο δίαυλος (δρόμος διπλού σταδίου) με νικητή τον Ύπηνο από την Πίσα και στην 15η Ολυμπιάδα ο δόλιχος (δρόμος 24 σταδίων) με νικητή τον Άκανθο από τη Σπάρτη.
Το 708 πΧ έγιναν για πρώτη φορά τα αγωνίσματα της πάλης και του πεντάθλου (δρόμος ενός σταδίου, πάλη, ακόντιο, δίσκος, άλμα εις μήκος), το 688 πΧ η πυγμαχία με πρώτο νικητή τον Ονόμαστο από τη Σμύρνη και το 680 πΧ, στην 25η Ολυμπιάδα, το τέθριππο με νικητή τον Παγώνδα από την Θήβα.

Το πρόγραμμα οριστικοποιήθηκε το 472 πΧ και ίσχυσε χωρίς ουσιαστικές αλλαγές μέχρι τον 2ο αιώνα μΧ. Το 200 πΧ ο αριθμός των αγωνισμάτων ανδρών και παίδων ήταν συνολικά δεκαοκτώ. Από την εποχή που η διάρκεια των αγώνων έφτασε στις πέντε ημέρες το πρόγραμμα ήταν το εξής:
Πρώτη ημέρα: κλήρωση και ορκωμοσία των αθλητών, διαγωνισμός των σαλπιγκτών και κηρύκων που θα ανακοίνωναν τα ονόματα των αθλητών, αγωνίσματα παίδων.
Δεύτερη ημέρα: ιππικοί αγώνες και αρματοδρομίες, αγωνίσματα του πεντάθλου και με την δύση του ήλιου θυσία στο Πελόπιον.
Τρίτη ημέρα: θυσία στον βωμό του Δία, αγωνίσματα δρόμου (δρόμος σταδίου, δίαυλος και δόλιχος).
Τέταρτη ημέρα: πάλη, πυγμαχία, παγκράτιον και οπλιτοδρομία.
Πέμπτη ημέρα: στέψη των νικητών.

Όλοι μαζί οι νικητές, στεφανωμένοι με ταινίες και κρατώντας κλαδί φοίνικα στο δεξί χέρι, βάδιζαν υπό τις ιαχές του πλήθους προς τον ναό του Δία, όπου ο επικεφαλής των ελλανοδικών τους στεφάνωνε με τον κότινο, τον κλάδο της ελαίας, που βρισκόταν στη νοτιοδυτική γωνία του ναού. Ακολουθούσαν θυσίες στους βωμούς, γεύμα των νικητών στο Πρυτανείον και ολονύκτιες διασκεδάσεις.

Δικαίωμα συμμετοχής είχε κάθε ελεύθερος Έλληνας. Αποκλείονταν μη Έλληνες, δούλοι, ιερόσυλοι και φονείς. Επίσης, οι γυναίκες. Μόνον η ιέρεια της Δήμητρας Χαμύνης μπορούσε να παρακολουθεί τους αγώνες από τον βωμό της θεάς στο Στάδιο. Οι νικητές θεωρούνταν ήρωες και απεικονίζονταν σε αγάλματα.

Η οργάνωση και η εποπτεία των αγώνων ανήκαν σε ελλανοδίκες από την Ήλιδα. Στην αρχή ήταν δύο και τελικά δώδεκα. Οι γιορτές συνέπιπταν με την πανσέληνο του 8ου μήνα του ηλειακού ημερολογίου, περίπου τον Αύγουστο. Οι αθλητές έφταναν στην Ολυμπία ένα μήνα πριν από τους αγώνες και γυμνάζονταν κάτω από την επιτήρηση των ελλανοδικών στα Γυμνάσια της Ολυμπίας και της Ήλιδας.

Η υποταγή της Ελλάδας στους Ρωμαίους και η πολιτική παρακμή είχαν σημαντικές επιπτώσεις στους αγώνες, καθώς το ιδεολογικό στοιχείο έπαψε να υπάρχει. Όλοι οι Ρωμαίοι πολίτες μπορούσαν πλέον να πάρουν μέρος και οι αγώνες μετατράπηκαν σταδιακά σε επιδείξεις.

Το 86 πΧ, την εποχή των πολέμων της Ρώμης εναντίον του Μιθριδάτη, βασιλιά του Πόντου, ο ύπατος Σύλλας, εκτός από την Αθήνα και τους Δελφούς, λεηλάτησε και τα ταμεία της Ολυμπίας και άρπαξε έργα τέχνης. Έργα τέχνης πήρε, επίσης, ο Νέρων, που απέκτησε έπαυλη στο Ιερό και ανακηρύχθηκε Ολυμπιονίκης. Ολυμπιονίκες ανακηρύχθηκαν και οι αυτοκράτορες Τιβέριος και Γερμανικός. Μια αναλαμπή των αγώνων υπήρξε την εποχή του φιλέλληνα αυτοκράτορα Αδριανού (117 – 138), ενώ έγιναν επισκευές και επεκτάσεις των κτιρίων.

Το 267, η απειλή και μόνον των βαρβάρων Ερούλων, που επέδραμαν στην Ελλάδα και κατέστρεψαν την Αθήνα, έκανε τις αρχές του Ιερού να καταστρέψουν τα περισσότερα κτίρια και να χρησιμοποιήσουν τα υλικά για να χτίσουν τείχος και να διασώσουν τον ναό του Δία. Αλλά οι Έρουλοι δεν έφθασαν στην Ολυμπία.

Το 393, η 291η Ολυμπιάδα ήταν η τελευταία. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες καταργήθηκαν από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Α΄. Ήταν η κατάληξη μιας σειράς διαταγμάτων για το κλείσιμο των ιερών και την εξάλειψη της αρχαίας λατρείας. Δύο χρόνια αργότερα το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου αργότερα καταστράφηκε στην πυρκαϊά του Λαυσείου.

Το 426 ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Β΄ διέταξε την καταστροφή του Ιερού και ο ναός του Δία πυρπολήθηκε. Λίγο αργότερα δημιουργήθηκε ένας μικρός χριστιανικός οικισμός, ενώ στο εργαστήριο του Φειδία χτίστηκε μια χριστιανική βασιλική. Αλλά ισχυροί σεισμοί το 522 και το 551 ολοκλήρωσαν την καταστροφή. Τα ερείπια σκεπάστηκαν από τις φερτές ύλες με τις πλημμύρες του Αλφειού και του Κλάδεου και από τις κατολισθήσεις του Κρόνιου λόφου.

Οι ανασκαφές

Το Ιερό της Ολυμπίας ανακαλύφθηκε το 1766 από τον Άγγλο Ρίτσαρντ Τσάντλερ. Οι πρώτες ανασκαφές έγιναν τον Μάιο του 1829 στον ναό του Δία από Γάλλους αρχαιολόγους, που μετείχαν στην Επιστημονική Αποστολή του Μωριά (Expédition Scientifique de Morée), που συνόδευε το Γαλλικό σώμα στρατού στην εκστρατεία του για την πλήρη απελευθέρωση της Πελοποννήσου. Τα ευρήματα μεταφέρθηκαν στο Μουσείο του Λούβρου, στο Παρίσι, αλλά όταν το έμαθε η Ελληνική κυβέρνηση, οι ανασκαφές σταμάτησαν.

Το 1875 το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Αθήνας ανέλαβε τις επίσημες ανασκαφές, με επικεφαλής την πρώτη περίοδο, το 1875 – 1881, τον Ερνστ Κούρτιους. Οι πρώτες ανασκαφές έγιναν στο κεντρικό τμήμα του Ιερού και έφεραν στο φως σημαντικά οικοδομήματα και σπουδαία ευρήματα, όπως η Νίκη του Παιωνίου, ο Ερμής του Πραξιτέλη και γλυπτά από τον ναό του Δία. Συνολικά καταγράφηκαν 14.000 αντικείμενα, που αποτέλεσαν την έκθεση του πρώτου μουσείου που χτίστηκε το 1885. Η δεύτερη περίοδος των ανασκαφών ήταν το 1908 – 1929.

Ανασκαφές έγιναν πάλι το 1952 – 1966. Ερευνήθηκαν το εργαστήριο του Φειδία, το Λεωνιδαίον, ο βόρειος τοίχος του Σταδίου και η νοτιοανατολική περιοχή του ιερού. Σε εκατόν σαράντα λάκκους βρέθηκαν θρυμματισμένα πολλά χάλκινα και κεραμικά αντικείμενα.

Νέες ανασκαφές έγιναν το 1972 – 1984 φέρνοντας στο φως στοιχεία για την χρονολόγηση του Σταδίου, ευρήματα από το Πρυτανείον και τάφους, ενώ το 1984 – 1996 έγιναν ανασκαφές στο Πρυτανείον και το Πελόπιον. Αναζητήθηκαν, επίσης, στοιχεία για την εξέλιξη του Ιερού την εποχή της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Η Ιερή Άλτις

Η περιήγηση στην Ιερή Άλτι αρχίζει από την βορειοδυτική πλευρά, όπου βρίσκεται το Πρόπυλον. Μπορούμε να μπούμε και από την δυτική και τη νοτιοδυτική πλευρά, αλλά είναι προτιμότερο να αρχίσουμε την επίσκεψη από την κύρια είσοδο και να δούμε τους χώρους και τα μνημεία με τη σειρά.

Το Ιερό προστατευόταν από περίβολο. Στον εσωτερικό χώρο ήταν τα θρησκευτικά οικοδομήματα και τα αφιερώματα. Οι κατοικίες των ιερέων, οι ξενώνες, οι χώροι για την προετοιμασία των αθλητών, τα λουτρά και οι άλλοι χώροι ήταν δυτικά, έξω από τον περίβολο.
Τα ευρήματα από τις ανασκαφές παρουσιάζονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ολυμπίας. Υπάρχουν, επίσης, το Μουσείο της Ιστορίας των Αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων και το Μουσείο της Ιστορίας των Σύγχρονων Ολυμπιακτών Αγώνων.

Η επίσκεψη στο Ιερό χρειάζεται αρκετό χρόνο και το καλοκαίρι καλό είναι να φοράμε καπέλο και να έχουμε μαζί μας νερό. Στην είσοδο του χώρου υπάρχουν κρήνες με νερό και στο Αρχαιολογικό Μουσείο λειτουργεί αναψυκτήριο.

Το Πρυτανείον και το Φιλιππείον

Sacred Altis

Μπαίνοντας στην Ιερή Άλτι από το Πρόπυλον, την είσοδο στην βορειοδυτική πλευρά που κατασκευάστηκε τη Ρωμαϊκή εποχή, βλέπουμε στα αριστερά τα κατάλοιπα από το Πρυτανείον. Στην αρχαία Ελλάδα το Πρυτανείον ήταν η έδρα όπου συνεδρίαζαν οι αξιωματούχοι της πόλης. Σ’ αυτό έκαιγε το ιερόν πυρ της θεάς Εστίας. Το Πρυτανείον στην Ολυμπία χτίστηκε τον 6ο – 5ο αιώνα πΧ. Την Ελληνιστική εποχή έγιναν συμπληρωματικές εργασίες και τα Ρωμαϊκά χρόνια μετασκευές.
Σώζονται τα θεμέλια ενός εσωτερικού τετράγωνου δωματίου με τον βωμό, όπου έκαιγε το πυρ της εστίας των Ηλείων. Επίσης, στην βόρεια πλευρά τα θεμέλια ενός περιστύλιου και στην δυτική πλευρά τα θεμέλια δωματίων, όπου βρίσκονταν τα μαγειρεία και οι χώροι εστιάσεων. Στο Πρυτανείον οι αρχές του Ιερού παρέθεταν το γεύμα που ακολουθούσε την απονομή των βραβείων στους νικητές των Ολυμπιακών Αγώνων.

Απέναντι από το Πρυτανείον βρίσκεται το Φιλιππείον. Χτίστηκε από τον Φίλιππο Β΄, βασιλιά της Μακεδονίας, μετά τη νίκη του στη μάχη της Χαιρωνείας το 338 πΧ.

Sacred Altis

Ήταν ένα κυκλικό κτίριο με διάμετρο 15,24 μ, κατασκευασμένο από τον Αθηναίο γλύπτη Λεωχάρη. Η εξωτερική κιονοστοιχία αποτελείτο από 18 ιωνικούς κίονες. Στο εσωτερικό υπήρχαν 9 κορινθιακοί ημικίονες και ένα ημικυκλικό βάθρο με 5 χρυσελεφάντινα αγάλματα της μακεδονικής βασιλικής οικογένειας.

Το Ηραίον και το Πελόπιον

Μετά το Πρυτανείον, προς τα ανατολικά, βρίσκεται το Ηραίον, ο αρχαιότερος ναός της Ήρας στην Ελλάδα και το πρώτο κτίριο στην Ιερή Άλτι, από την Αρχαϊκή εποχή, όταν το Ιερό ήταν για ένα διάστημα στην κυριαρχία της Πίσας. Ο πρώτος ναός χτίστηκε στα μέσα του 7ου αιώνα πΧ από τους κατοίκους της πόλης Σκιλλούς, συμμάχου της Πίσας. Το 600 πΧ οι Πισάτες έχτισαν νέο ναό.

Sacred Altis

Ήταν περίπτερος δωρικός, με διαστάσεις 50 Χ 18,75 μ και ύψος 7,50 μ. Είχε 6 κίονες στις μικρές πλευρές και 16 στις μεγάλες. Ξύλινοι αρχικά, αντικαταστάθηκαν σταδιακά από λίθινους. Ο θριγγός ήταν ξύλινος και το επάνω μέρος των τοίχων από πλίνθους. Τα αετώματα ήταν διακοσμημένα με ακρωτήρια σε σχήμα δίσκου με διάμετρο 2,5 μ. Ένα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο.
Το εσωτερικό χωριζόταν με δύο κιονοστοιχίες σε τρία κλίτη. Στο βάθος του σηκού υπήρχαν τα λατρευτικά αγάλματα της Ήρας καθιστής και του Δία όρθιου με κράνος. Σχετική είναι η αναφορά του Παυσανία, που επισκέφθηκε την Ολυμπία τον 2ο αιώνα μΧ. Εκείνη την εποχή ο ναός χρησιμοποιήθηκε για την φύλαξη παλαιότερων αγαλμάτων και αφιερωμάτων. Σ’ αυτόν ανακαλύφθηκε ο Ερμής του Πραξιτέλη. Ένα λίθινο αρχαϊκό κεφάλι ανήκε στο άγαλμα της Ήρας.

Στην εποχή μας μπροστά από τον ναό της Ήρας ανάβει η Ολυμπιακή φλόγα των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων με την ανάκλαση του ηλιακού φωτός σε ένα παραβολικό κάτοπτρο.

Μπροστά από το Ηραίον βρίσκονται τα κατάλοιπα από το Πελόπιον, τον τύμβο του Πέλοπα, το αρχαιότερο μνημείο της Ολυμπίας προς τιμήν του Πέλοπα, που νίκησε σε αρματοδρομία τον βασιλιά της Πίσας Οινόμαο, παντρεύτηκε την κόρη του Ιπποδάμεια και πήρε τον θρόνο. Ο τύμβος ήταν ένας γήλοφος με διάμετρο 31 ώς 34 μ και εξαγωνικό περίβολο. Τον 5ο αιώνα πΧ στην δυτική πλευρά προστέθηκε πρόπυλο, που επισκευάστηκε τη Ρωμαϊκή εποχή.

Τα ευρήματα στο Πελόπιον επιβεβαίωσαν ότι υπήρχε κέντρο λατρείας στην Ολυμπία από το 1200 πΧ. Ένα κενοτάφιο χρονολογείται το 1100 πΧ, ενώ τα παλαιότερα αναθήματα στο Ιερό από τον 11ο και 10ο αιώνα πΧ οδηγούν στο συμπέρασμα ότι κοντά στο Πελόπιον διεξάγονταν αρματοδρομίες προς τιμήν του Πέλοπα. Θεωρούνται οι πρώτοι Ολυμπιακοί αγώνες.

Το Νυμφαίον, οι Θησαυροί και το Μητρώον

Δίπλα από το Ηραίον, προς τα ανατολικά, βρίσκεται το Νυμφαίον, ή Εξέδρα του Ηρώδη του Αττικού, που χτίστηκε τη Ρωμαϊκή εποχή με δαπάνες του Ηρώδη του Αττικού, χορηγού επίσης σπουδαίων έργων στην Αθήνα και τους Δελφούς.

Το Νυμφαίον ήταν μια ημικυκλική κατασκευή με επένδυση από μάρμαρο. Στην πίσω πλευρά, που ήταν ψηλότερη, υπήρχαν κόγχες με αγάλματα των μελών της οικογένειας του δωρητή και οικογενειών Ρωμαίων αυτοκρατόρων. Το νερό έφτανε σε μια μακρόστενη δεξαμενή χαμηλότερα, με κυκλικά περιστύλια στις άκρες της.

Sacred Altis

Μετά το Νυμφαίον βρίσκεται το κρηπίδωμα των Θησαυρών. Πίσω του, στους πρόποδες του Κρόνιου λόφου, ήταν οι Θησαυροί, μικρά κτίρια σαν ναοί, που αφιέρωσαν Ελληνικές πόλεις στο Ιερό του Δία, στα οποία φύλαγαν τα κινητά αναθήματά τους.
Οι Θησαυροί χτίστηκαν τον 6ο αιώνα και στις αρχές του 5ου αιώνα πΧ. Η βαθμιδωτή κρηπίδα κατασκευάστηκε μετά το 330 πΧ. Από αριστερά προς τα δεξιά βλέπουμε τα θεμέλια των Θησαυρών που αφιέρωσαν οι πόλεις Σικυών, Συρακούσες, Επίδαμνος, Βυζάντιον, Σύβαρις, Κυρήνη, Σελινούς, Μεταπόντιον, Μέγαρα και Γέλα.

Αρχαιότερος είναι ο Θησαυρός των Σικυωνίων, ένας από τους πιο φημισμένους Θησαυρούς της αρχαιότητας, αναστηλωμένος από τους Γερμανούς αρχαιολόγους, που ανακάλυψαν πολλά αρχιτεκτονικά μέλη του διάσπαρτα στο Ιερό, ενώ κάποια είχαν χρησιμοποιηθεί σε νεώτερα κτίρια την Βυζαντινή εποχή.

Sacred Altis

Μπροστά από το κρηπίδωμα των Θησαυρών βρίσκεται το Μητρώον, ο ναός της Μητέρας των Θεών, ο τρίτος χρονολογικά ναός του Ιερού, χτισμένος το 400 πΧ. Ήταν δωρικός με διαστάσεις 20,67 Χ 10,62 μ και ύψος 7,50 μ. Είχε 6 κίονες στις μικρές πλευρές και 11 στις μεγάλες. Τη Ρωμαϊκή εποχή αφιερώθηκε στον Αύγουστο.

Tο Στάδιον

Ανατολικά από τους Θησαυρούς είναι η Κρυπτή, η θολωτή είσοδος του Σταδίου, που προοριζόταν μόνον για τους ελλανοδίκες και τους αθλητές. Κατασκευάστηκε όταν διαμορφώθηκε το δυτικό ανάχωμα κατά την ανακατασκευή του Σταδίου τον 4ο αιώνα πΧ και τα Ελληνιστικά χρόνια, τον 3ο ή 2ο αιώνα πΧ, καλύφθηκε με καμάρα. Είχε μήκος 32 μ, πλάτος 3,70 μ και ύψος 4,45μ.

Στην ανατολική πλευρά του Ιερού βρίσκεται το Στάδιον, όπως διαμορφώθηκε μετά την τρίτη φάση της κατασκευής του.

Το πρώτο Στάδιο δημιουργήθηκε το 560 πΧ, όταν σταδιακά αυξήθηκαν τα αγωνίσματα των Ολυμπιακών Αγώνων και η διάρκειά τους έφτασε από μία σε πέντε ημέρες. Στα μέσα του 5ου αιώνα πΧ κατασκευάστηκε νέο στάδιο στην ίδια θέση. Ανακατασκευάστηκε στα μέσα του 4ου αιώνα πΧ και μεταφέρθηκε λίγο πιο ανατολικά. Τα δύο πρώτα στάδια βρίσκονταν 80 μ δυτικότερα μέσα στην Άλτι και 9 μ νοτιότερα από το τρίτο.

Sacred Altis

Είχε χωρητικότητα 40.000 θεατών και πήρε τη μορφή που βλέπουμε σήμερα μετά την κατασκευή της Κρυπτής την Ελληνιστική εποχή και τις προσθήκες που έγιναν την πρώιμη Ρωμαϊκή εποχή. Στις τέσσερις πλευρές υπάρχουν αναχώματα, ενώ διασώζεται ο λίθινος αγωγός νερού γύρω από τον στίβο.

Υπάρχουν, επίσης, οι λίθινες γραμμές της αφετηρίας (άφεσης) και του τερματισμού. Ο στίβος έχει μήκος 192,27 μ, δηλαδή ένα ολυμπιακό στάδιο ή 600 πόδες. Στη νότια πλευρά υπάρχει το Βήμα των Ελλανοδικών με καθίσματα, ενώ απέναντι βρίσκεται ο βωμός της Δήμητρας Χαμύνης, από όπου η ιέρεια της θεάς παρακολουθούσε τους αγώνες, η μόνη γυναίκα που είχε αυτό το δικαίωμα.

Sacred Altis

Μπροστά από την είσοδο του Σταδίου σώζονται βάθρα, στα οποία τοποθετούνταν οι «ζάνες», χάλκινα αγάλματα του Δία που άρχισαν να κατασκευάζονται τον 4ο αιώνα πΧ από τα πρόστιμα με τα οποία τιμωρούνταν οι αθλητές για δωροδοκία.

Κοντά στο Στάδιο βρίσκεται η Στοά της Ηχούς, που χτίστηκε γύρω στο 350 πΧ και αρχικά ονομαζόταν Ποικίλη Στοά, επειδή οι τοίχοι της στολίζονταν με ζωγραφική διακόσμηση. Είχε μήκος 96,50 μ και πλάτος 12,50 μ, με 44 δωρικούς κίονες. Στο εσωτερικό υπήρχε ιωνική κιονοστοιχία με δωμάτια προς την πλευρά του Σταδίου.
Νότια υπάρχουν τα θεμέλια ενός κτιρίου που έχει ονομαστεί Νοτιοανατολικό Κτίριο και ήταν ίσως το Πρυτανείον των Πισατών. Ένα μεγάλο τμήμα του καταστράφηκε για να χτιστεί η Οικία του Νέρωνα, η έπαυλη του Ρωμαίου αυτοκράτορα, που αναδείχθηκε μάλιστα Ολυμπιονίκης.

Sacred Altis

Περίπου στο κέντρο του Ιερού βρισκόταν ο μεγάλος Βωμός του Δία με κωνικό σχήμα. Είχε διαμορφωθεί με τη συσσώρευση της τέφρας από τις θυσίες.

Ο Ναός του Δία

Στην καρδιά του Ιερού είναι ο Ναός του Δία, ο δεύτερος χρονολογικά ναός στην Άλτι. Χτίστηκε την Κλασική εποχή από τους κατοίκους της Ήλιδας με τα λάφυρα του δεύτερου νικηφόρου πολέμου εναντίον της Πίσας στα μέσα του 5ου αιώνα πΧ. Ο ναός ολοκληρώθηκε το 456 πΧ. Αρχιτέκτονας ήταν ο Λίβων από την Ηλεία.

Sacred Altis

Είναι δωρικού ρυθμού, περίπτερος, με 6 κίονες στις στενές πλευρές και 13 στις μακρές πλευρές. Οι κίονες είχαν ύψος 10,51 μ και διάμετρο 2,21 – 2,25. Το μήκος του στυλοβάτη ήταν 64,12 μ και το πλάτος 27,68 μ. Ήταν ο μεγαλύτερος ναός στην κυρίως Ελλάδα. Χτίστηκε από ντόπιο κογχυλιάτη λίθο, επιχρισμένο με λευκό μαρμαροκονίαμα για να δίνει την εντύπωση μαρμάρου. Αποτελείται από τον πρόδομο, τον κυρίως ναό και τον οπισθόδομο. Η είσοδος, στην ανατολική πλευρά, προσεγγιζόταν με κεκλιμένο επίπεδο.
Τα γλυπτά του διάκοσμου, από μάρμαρο της Πάρου, είναι από τα ωραιότερα δείγματα του λεγόμενου αυστηρού ρυθμού της πρώιμης κλασικής γλυπτικής και ένας από τους μεγάλους σταθμούς στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής τέχνης.
Στο ανατολικό αέτωμα απεικονίζεται ο μύθος της αρματοδρομίας ανάμεσα στον Οινόμαο, βασιλιά της Πίσας, και τον Πέλοπα, που αναδείχθηκε νικητής, παντρεύτηκε την Ιπποδάμεια, κόρη του Οινόμαου, και πήρε τον θρόνο. Στο κέντρο απεικονιζόταν ο Δίας. Στο δυτικό αέτωμα αναπαριστάται η μάχη μεταξύ Κενταύρων και Λαπιθών με κεντρική μορφή τον Απόλλωνα. Ο πρόδομος και ο οπισθόδομος είχαν από δύο κίονες και στα διαζώματα δώδεκα γλυπτές μετόπες, στις οποίες απεικονίζονταν για πρώτη φορά με πληρότητα οι δώδεκα άθλοι του Ηρακλή. Τα γλυπτά που έχουν ανακαλυφθεί εκτίθενται στο μουσείο της Ολυμπίας.

Ο σηκός χωρίζεται σε τρία κλίτη με δύο κιονοστοιχίες από επτά κίονες. Το μεσαίο κλίτος είναι διπλάσιο σε πλάτος από τα δύο πλαϊνά, πάνω από τα οποία υπήρχε υπερώο, από όπου οι επισκέπτες μπορούσαν να θαυμάσουν το περίφημο χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία. Ο ναός πυρπολήθηκε και καταστράφηκε το 426 με διάταγμα του αυτοκράτορα Θεοδόσιου Β΄.

Το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία

Μέσα στο ναό υπήρχε το περίφημο λατρευτικό χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Φιλοτεχνήθηκε το 432 πΧ από τον μεγάλο γλύπτη Φειδία (490 – 430 πΧ) στο εργαστήριό του στην Ολυμπία και είχε ύψος 12,40 μ μαζί με το βάθρο του, που είχε διαστάσεις 6,65 Χ 9,93 μ.

Sacred Altis
(καλλιτεχνική απεικόνιση)

Ο Δίας καθόταν σε θρόνο από ελεφαντόδοντο, χρυσό, έβενο και πολύτιμους λίθους με πλούσιο γλυπτό διάκοσμο με μυθολογικές παραστάσεις, που φιλοτέχνησαν ο Πάναινος και ο Κολώτης, μαθητές του Φειδία.
Τα γυμνά μέρη του σώματος και το πρόσωπο ήταν από ελεφαντόδοντο, τα μάτια από πολύτιμους λίθους, τα μαλλιά και η γενειάδα από χρυσό, όπως και το ιμάτιο, ενώ το κλωνάρι ελιάς που στεφάνωνε το κεφάλι ήταν από πράσινο σμάλτο. Ο Δίας κρατούσε στο δεξί χέρι ένα μικρό χρυσελεφάντινο άγαλμα της θεάς Νίκης και στο αριστερό ένα σκήπτρο με αετό. Στα χρυσά σανδάλια υπήρχε η επιγραφή «Φειδίας Χαρμίδου υιός μ’ εποίησε Αθηναίος».
Ο Παυσανίας αναφέρει ότι, όταν τελείωσε, ο Φειδίας ρώτησε τον  Δία αν του άρεσε καί ο θεός απάντησε με έναν κεραυνό που πέρασε από τον ναό χωρίς να κάνει ζημιά. Στο σημείο που χτύπησε ο  κεραυνός τοποθετήθηκε μία χάλκινη υδρία.

Στις αρχές του 2ου αιώνα πΧ το άγαλμα παρουσίασε ρωγμές και επισκευάστηκε από τον γλύπτη Δαμοφώντα από τη Μεσσηνία. Μετά την κατάργηση των Ολυμπιακών Αγώνων το 393 από τον Θεοδόσιο Α΄, μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου το 476 καταστράφηκε σε μεγάλη πυρκαϊά.

Η Νίκη του Παιωνίου

Ανατολικά από τον ναό του Δία βρίσκονται τα θεμέλια από διάφορα κτίσματα και το τριγωνικό βάθρο, στο οποίο ήταν τοποθετημένο το άγαλμα της Νίκης του Παιωνίου, μεγάλου γλύπτη της κλασικής εποχής.

Το βάθρο διατηρείται στο ένα τρίτο του αρχικού ύψους του, που ήταν 9 μέτρα. Σύμφωνα με επιγραφή το μνημείο φιλοτεχνήθηκε από τον Παιώνιο από τη Μένδη (πόλη της Χαλκιδικής) και ήταν αφιέρωμα των κατοίκων της Μεσσηνίας και της Ναυπάκτου ως δέκατο από τα λάφυρα της νίκης τους επί των Σπαρτιατών στη Σφακτηρία το 425 πΧ.

Sacred Altis

Το άγαλμα της Νίκης, από μάρμαρο της Πάρου, με ύψος 2,90 μ, θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της γλυπτικής τέχνης της αρχαίας Ελλάδας. Βρέθηκε στην αρχή των ανασκαφών το 1875 και εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ολυμπίας.

Τοποθετημένο στο βάθρο του, αναπαριστά τη στιγμή που η θεά Νίκη φτάνει στην γη πατώντας με την άκρη των δαχτύλων του ενός ποδιού στο έδαφος, ενώ ετοιμάζεται να ακουμπήσει το άλλο πόδι. Το αραχνοΰφαντο ένδυμά της καλύπτει τους αστραγάλους και στερεώνεται ψηλά στον ένα ώμο αφήνοντας το ένα στήθος γυμνό. Σύμφωνα με την περιγραφή του Παυσανία στο ένα χέρι κρατούσε κλαδί φοινικιάς και στο άλλο στεφάνι αγριελιάς. Δίπλα στο έδαφος υπήρχε το κεφάλι ενός αετού, σύμβολο του Δία.

Τα μνημεία νότια και δυτικά

Νότια από τον ναό του Δία βρίσκεται το Βουλευτήριον. Χτίστηκε την Αρχαϊκή εποχή, τον 6ο αιώνα πΧ, και ολοκληρώθηκε την Κλασική εποχή. Ήταν η έδρα της Βουλής των Ηλείων, η έδρα των Ελλανοδικών και ο τόπος όπου φυλάσσονταν τα αρχεία των αγώνων. Σώζονται δύο ομοιόμορφα αψιδωτά κτίρια, με υπαίθρια αυλή ανάμεσά τους, στην οποία βρισκόταν ο βωμός του Ορκίου Διός όπου ορκίζονταν οι αθλητές. Επίσης, μια ιωνική στοά στην ανατολική πλευρά.

Νότια απο το Βουλευτήριον είναι η Νότια Στοά, που κατασκευάστηκε το 365 πΧ. Ήταν η μνημειώδης είσοδος στο Ιερό από την πλευρά του Αλφειού ποταμού και είχε μήκος 80 μ με εσωτερική κιονοστοιχία και 34 δωρικούς κίονες νότια.

Sacred Altis

Κοντά στη Νότια Στοά υπάρχουν Ρωμαϊκές Θέρμες και δυτικά από τις Θέρμες, στη νοτιοδυτική άκρη του Ιερού, τα θεμέλια του Λεωνιδαίου, του μεγαλύτερου κτιρίου της Ολυμπίας. Χτίστηκε το 330 – 320 πΧ με δαπάνες του πλούσιου Λεωνίδη από τη Νάξο και ανακαινίστηκε την εποχή του αυτοκράτορα Αδριανού.
Ήταν ένα μεγαλοπρεπές κτίριο για την φιλοξενία επιφανών καλεσμένων, με διαστάσεις 80 Χ 73 μ και δωμάτια γύρω από την κεντρική αυλή με περιστύλιο από 44 δωρικούς κίονες. Η εξωτερική κιονοστοιχία αποτελείτο από 138 ιωνικούς κίονες.

Βόρεια από το Λεωνιδαίον, έξω από τον περίβολο, βρίσκονται τα κατάλοιπα από τους Ρωμαϊκούς ξενώνες, δύο κτίρια, που αναπτύσσονταν γύρω από αυλές.

Sacred Altis

Δίπλα από τους ξενώνες είναι το Εργαστήριο του Φειδία, που αποκαλύφθηκε κάτω από παλαιοχριστιανική βασιλική. Έχουν έρθει στο φως τα θεμέλια του κτιρίου, όπου ο Φειδίας φιλοτέχνησε το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία, και δωμάτια, όπου βρέθηκαν πήλινες μήτρες, ποσότητες από ελεφαντοστό, χρώματα και άλλα υλικά, καθώς και εργαλεία. Επίσης, μια πήλινη οινοχόη από το 430 πΧ, στην βάση της οποίας είναι χαραγμένη η επιγραφή ΦΕΙΔΙΟΕΙΜΙ (είμαι του Φειδία).
Κοντά είναι ο Θεηκολεών, το κτίριο όπου ζούσαν οι ιερείς της Ολυμπίας, χτισμένο στα μέσα 4ου αιώνα πΧ. Είχε οκτώ δωμάτια γύρω από μια περίστυλη αυλή.
Στην περιοχή υπάρχουν τα θεμέλια λουτρών από διάφορες εποχές. Κοντά στην όχθη του Κλαδέου ποταμού σώζονται οι τοίχοι από ρωμαϊκές Θέρμες, χτισμένες το 100 πΧ, και βορειότερα τα θεμέλια από λουτήρες της κλασικής εποχής. Κοντά είναι τα κατάλοιπα από δεξαμενή.
Βορειότερα από τα λουτρά είναι η Παλαίστρα, που κατασκευάστηκε τα Ελληνιστικά χρόνια, γύρω στο 200 πΧ. Ήταν ένα τετράγωνο συγκρότημα με πλευρά 66 μ. Γύρω από μια κεντρική περίστυλη αυλή υπήρχαν 19 δωμάτια, που χρησιμοποιούνταν ως αποδυτήρια, λουτρά, χώροι άσκησης και εντευκτήρια φιλοσόφων και ρητόρων.

Λίγο πιο πάνω βρίσκεται το Γυμνάσιον, που κατασκευάστηκε λίγο μετά. Είχε μήκος 200 μ, με πρόπυλο στη νοτιοανατολική γωνία και δωρικές στοές στις τέσσερις πλευρές για να ασκούνται οι δρομείς και οι ρίπτες.

Το Νέο Μουσείο

Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Ολυμπίας είναι ένα από τα σημαντικότερα μουσεία της Ελλάδας. Η μόνιμη έκθεση των ευρημάτων από τις ανασκαφές στην Ιερή Άλτι μας δίνει την δυνατότητα να παρακολουθήσουμε την ιστορία του χώρου από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού μέχρι τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια, τον 6ο – 7ο αιώνα.

Το πρώτο μουσείο, το Παλαιό Μουσείο όπως λέγεται, στεγάστηκε σε νεοκλασικό κτίριο που χτίστηκε το 1885 στο λόφο δυτικά από την Άλτι με δωρεά του εθνικού ευεργέτη Ανδρέα Συγγρού –γι’ αυτό ονομάστηκε «Σύγγρειον». Στο πέρασμα του χρόνου, όμως, παρουσίασε φθορές από σεισμούς, ενώ οι ανασκαφές συνεχίζονταν φέρνοντας στο φως νέα ευρήματα.

Sacred Altis

Έτσι, το 1966 – 1975 χτίστηκε το Νέο Μουσείο, που εγκαινιάστηκε το 1982 από τη Μελίνα Μερκούρη, τότε υπουργό Πολιτισμού. Μόνο η Νίκη του Παιωνίου εκτέθηκε το 1994, επειδή το στήσιμο του αγάλματος ήταν δύσκολο και απαιτούσε χρόνο.
Με την ευκαιρία των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004 το μουσείο αναμορφώθηκε και επεκτάθηκε, η έκθεση παρουσιάστηκε με νέο τρόπο, στην ανατολική πτέρυγα έγινε αναψυκτήριο και το πωλητήριο εγκαταστάθηκε σε ειδικά διαμορφωμένο κτίριο ανάμεσα στο μουσείο και τον αρχαιολογικό χώρο.

Η έκθεση

Ο εκθεσιακός χώρος αποτελείται από τον προθάλαμο και δώδεκα αίθουσες. Κείμενα, σχέδια, χάρτες, φωτογραφίες, αναπαραστάσεις και προπλάσματα μνημείων βοηθούν τον επισκέπτη κατά την περιήγησή του.

Sacred Altis

Αίθουσα Ι: εκθέματα από τα προϊστορικά χρόνια –κεραμική και λίθινα εργαλεία κυρίως από το 2700 – 2000 πΧ, ο τύμβος του Πελόπιου με πρόπλασμα στο κέντρο της αίθουσας και ευρήματα Μυκηναϊκής εποχής, 1600 – 1100 πΧ, από θαλαμωτούς τάφους που ανακαλύφθηκαν στην περιοχή του μουσείου (πήλινα, λίθινα, χάλκινα αντικείμενα και κοσμήματα).
Αίθουσα ΙΙ: ευρήματα από την Γεωμετρική και Αρχαϊκή εποχή –η συλλογή από χάλκινα αντικείμενα, αναθήματα στο Ιερό, μέρος μόνο της συλλογής του μουσείου, που είναι η πλουσιότερη στον κόσμο (μεταξύ άλλων, ειδώλια ανθρώπων και ζώων, λέβητες, τρίποδες, κράνη, κνημίδες, επισήματα ασπίδων και περίτεχνοι θώρακες), το πήλινο ακρωτήριο του Ηραίου και το λίθινο αρχαϊκό κεφάλι της Ήρας.
Αίθουσα ΙΙΙ: ευρήματα από την Ύστερη Αρχαϊκή εποχή –κεραμική, χάλκινα κοσμήματα και σκεύη– και μερικά από τα πιο σημαντικά αρχιτεκτονικά μέλη, όπως το αέτωμα του Θησαυρού των Μεγάρων και το γείσο του Θησαυρού της Γέλας.
Αίθουσα IV: έργα αυστηρού ρυθμού, όπως το σύμπλεγμα του Δία και του Γανυμήδη, ένας πολιορκητικός κριός, το κράνος του Μιλτιάδη και δύο κράνη του Ιέρωνα.
Αίθουσα V (μεγάλη κεντρική αίθουσα): ο γλυπτός διάκοσμος από τα αετώματα και τις μετόπες του ναού του Δία.
Αίθουσα VI: το άγαλμα της Νίκης του Παιωνίου.
Αίθουσα VII: ευρήματα από το εργαστήριο του Φειδία (μήτρες, εργαλεία, κεραμική και το περίφημο κύπελλο του Φειδία). Επίσης, ζωγραφική αναπαράσταση του χρυσελεφάντινου αγάλματος του Δία, το πρόπλασμα του εργαστηρίου και άλλα αντικείμενα που βρέθηκαν στο εργαστήριο.
Αίθουσα VIII: το άγαλμα του περίφημου Ερμή του Πραξιτέλη –προστατεύεται με πρωτοποριακό αντισεισμικό σύστημα.
Αίθουσα IX: ευρήματα από την Ύστερη Κλασική και Ελληνιστική εποχή –κεραμική, γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη.
Αίθουσες X και XI: η συλλογή των Ρωμαϊκών γλυπτών, από τα οποία ξεχωρίζουν τα αγάλματα από το Νυμφαίο του Ηρώδη του Αττικού, τοποθετημένα με τέτοιο τρόπο, ώστε να θυμίζουν την αρχική θέση τους στο μνημείο.
Αίθουσα XII: ευρήματα από τον 2ο ώς τον 6ο – 7ο αιώνα μΧ που έπαψε να κατοικείται η περιοχή (πήλινα, χάλκινα, σιδερένια και γυάλινα αντικείμενα).

Sacred Altis

Ο Ερμής του Πραξιτέλη

Ο Ερμής του Πραξιτέλη θεωρείται το μεγαλύτερο εύρημα της Ολυμπίας και το μόνο αυθεντικό πρωτότυπο έργο του μεγάλου γλύπτη που έχει διασωθεί.

Το άγαλμα του Ερμή με τον θεό Διόνυσο βρέφος φιλοτεχνήθηκε το 330 πΧ από μάρμαρο της Πάρου και έχει ύψος 2,10 μ. Βρέθηκε στο βάθρο του στο ναό της Ήρας το 1877. Ήταν αφιέρωμα των κατοίκων της Ηλείας και της Μεσσηνίας, όταν συνήψαν συνθήκη ειρήνης.

Sacred Altis

Το έργο είναι εμπνευσμένο από τον μύθο της Σεμέλης, που, ενώ κυοφορούσε τον Διόνυσο, παρακινημένη από την Ήρα ζήτησε από τον Δία να εμφανιστεί μπροστά της με την θεϊκή μορφή του και τους κεραυνούς του, και, όταν εμφανίστηκε, πέθανε από τον φόβο της. Ο Δίας πήρε το βρέφος και το έστειλε με τον Ερμή στις Νύμφες της Κρήτης για να το αναθρέψουν. Ο Ερμής απεικονίζεται την ώρα που αναπαύεται.
Κατά τους ειδικούς, στην έντονη κυματιστή γραμμή που έχει δώσει ο καλλιτέχνης στο σώμα, στην πλαστικότητα με την χρήση των σκιών και στην απόμακρη έκφραση του προσώπου, με μια ανεπαίσθητη μελαγχολία, εκφράζονται η ρευστή κατάσταση, η ψυχική κατάπτωση και η απογοήτευση, που επικράτησαν στα ύστερα κλασικά χρόνια. Στα μαλλιά, το ιμάτιο και τα σανδάλια σώζονται ίχνη από τους αρχικούς χρωματισμούς. Στο έργο έγιναν ορισμένες επισκευές τη Ρωμαϊκή εποχή.

Τα άλλα μουσεία της Ολυμπίας

Στο Μουσείο της Ιστορίας των Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας εκτίθενται 463 έργα από το Ιερό της Ολυμπίας και από άλλα μέρη της Ελλάδας, από την 2η χιλιετία πΧ μέχρι τον 5ο αιώνα μΧ.
Τα εκθέματα παρουσιάζονται σε θεματικές ενότητες. Μεταξύ άλλων: χρυσά δαχτυλίδια-σφραγίδες από τη Μυκηναϊκή εποχή με τις πρώτες απεικονίσεις αγωνισμάτων, χάλκινα και πήλινα ειδώλια πολεμιστών και αρμάτων που αποτελούν τις πρώτες παραστάσεις από αρματοδρομίες στην Ολυμπία κατά τα Ιστορικά χρόνια, αθλητικά όργανα (δίσκοι, αλτήρες, αρύβαλλοι και άλλα), ενεπίγραφες βάσεις από αγάλματα αθλητών στο Ιερό, λίθινες και χάλκινες επιγραφές, χάλκινα ειδώλια αθλητών και πολλά αγγεία με παραστάσεις αθλητών.

Στο Μουσείο των Σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων υπάρχουν εκθέματα από τη σύγχρονη ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων, από την πρώτη διοργάνωση στην Αθήνα το 1896 μέχρι τις μέρες μας.

Στην Ολυμπία υπάρχει, επίσης, το μνημείο του Πιέρ ντε Κουμπερτέν (Pierre de Coubertin), του εμπνευστή και πρωτεργάτη των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, που πέθανε το 1937.

Άλμπουμ Φωτογραφιών

Αρχαία Ολυμπία Το ιερό

Το ιερό

Αρχαία Ολυμπία Το στάδιο

Το στάδιο

Ο ναός του Δία

Ο ναός του Δία

Το νέο μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας

Το νέο μουσείο

Ο καιρός τώρα