Ελαφόνησος

Στο νοτιοανατολικό άκρο του Λακωνικού κόλπου, απέναντι από το λιμάνι της Νεάπολης, ένα μικρό νησί απλώνει τις μεγάλες αμμουδιές του με αμμόλοφους και κέδρους. Η Ελαφόνησος!

Φιλόξενη και ωραία, εξωτική στους υπήνεμους όρμους της, η Ελαφόνησος προσφέρει τις δυνατότητες για καλή διαμονή και φρέσκο ψάρι, ηρεμία και αναψυχή σε ένα θαυμάσιο θαλασσινό περιβάλλον. Ένα βήμα από την ακτή της Λακωνίας!

Η Ελαφόνησος βρίσκεται στη νοτιοανατολική άκρη του Λακωνικού κόλπου. Το βόρειο άκρο της απέχει 570 μέτρα από την Πούντα στην απέναντι λακωνική ακτή. Σε μικρή απόσταση ανατολικά είναι το νησάκι Παυλοπέτρι. Η απόσταση από το λιμάνι της Νεάπολης ανατολικά είναι 3,7 ναυτικά μίλια.

Η ανατολική ακτή της Ελαφονήσου, όπου σχηματίζεται ο όρμος Λεύκη, βρέχεται από τον όρμο της Νεάπολης. Η νότια ακτή είναι ολόκληρη ένας όρμος, το φημισμένο Σαρακήνικο. Ανάμεσα στη νοτιοανατολική άκρη της Ελαφονήσου, το ακρωτήριο του Φράγκου, και στην βόρεια άκρη των Κυθήρων δημιουργείται το Στενό της Ελαφονήσου με πλάτος 4,5 ναυτικά μίλια. Στη δυτική ακτή βρίσκονται τέσσερα νησάκια, η Κασέλλα, η Ποριά, το Λεπτονήσι και ο Αηλύφτης. Η παραλία ονομάζεται τα Νησιά της Παναγίας.

Η Ελαφόνησος, ή Λαφονήσι όπως τη λένε οι ψαράδες της, έχει σχήμα τριγώνου και έκταση 19 τ.χλμ. Το μήκος της είναι 6,5 χλμ, το πλάτος 4,5 χλμ και το μήκος των ακτών 26 χλμ. Το υψηλότερο σημείο, η Βάρδια, φτάνει στα 267 μέτρα.
Τα αρχαία χρόνια δεν ήταν νησί, αλλά μια χερσόνησος ενωμένη στο βόρειο σημείο της με την απέναντι ακτή με έναν ισθμό. Το 375 μΧ ένας ισχυρός σεισμός στη Λακωνία έγινε αιτία να βυθιστεί μια ολόκληρη πόλη κοντά στο νησάκι Παυλοπέτρι και να καλυφθεί ο ισθμός από τη θάλασσα. Έτσι η χερσόνησος έγινε νησί.

Το νησί έχει 750 κατοίκους. Μέχρι τη δεκαετία του 1980 όλος ο πληθυσμός ζούσε σε έναν οικισμό, στην Ελαφόνησο, το λιμάνι του νησιού στην βόρεια πλευρά. Σταδιακά δημιουργήθηκαν το μικρό Καπάρι, το μεγαλύτερο Κάτω Νησί στην παραλία της Παναγίας και μετά η Λεύκη στον ομώνυμο όρμο. Στην απέναντι ακτή είναι ο μικρός οικισμός της Πούντας.

Το καλοκαίρι με τους παραθεριστές ο πληθυσμός διπλασιάζεται. Στα χρόνια του 1980 το νησί ήταν γνωστό στους λάτρεις του ελεύθερου κάμπινγκ. Σταδιακά η τουριστική κίνηση όλο και μεγάλωνε. Οι διανυκτερεύσεις τον Ιούλιο και τον Αύγουστο έφτασαν και ξεπέρασαν τις 5.000.

Στην Ελαφόνησο πηγαίνουμε οδικώς ακολουθώντας την εθνική οδό από τη Σπάρτη προς νότο και παίρνοντας τη διακλάδωση προς τους Μολάους. Ο δρόμος συνεχίζεται νότια στην ανατολική χερσόνησο της Λακωνίας μέχρι τη Νεάπολη, 132 χιλιόμετρα από τη Σπάρτη. Λίγο πριν από τη Νεάπολη μια διακλάδωση οδηγεί προς την παραλία της Πούντας. Στη δυτική άκρη της είναι η προβλήτα με τα πλοιάρια και τα μικρά φέριμποτ. Σε λίγα λεπτά είμαστε στην Ελαφόνησο.

Αν δεν έχουμε δικό μας μέσο μπορούμε να πάρουμε από την Αθήνα το λεωφορείο του ΚΤΕΛ Λακωνίας για τη Νεάπολη.
Ακτοπλοϊκώς φτάνουμε με το πλοίο της γραμμής Πειραιάς, Νότια Πελοπόννησος, Κύθηρα, Καστέλλι Κρήτης ή με το τοπικό φέριμποτ που συνδέει τη Νεάπολη με τα Κύθηρα. Το ταξίδι από τη Νεάπολη διαρκεί τριάντα λεπτά. Τοπικό δρομολόγιο συνδέει τη Νεάπολη, τη Λεύκη και την Ελαφόνησο.
Όπως παντού, κάθε καλοκαίρι μπορεί να υπάρξουν αλλαγές, η νέα δρομολόγια. Καλό είναι να ενημερωνόμαστε εγκαίρως.

Από το λιμάνι ο δρόμος ανατολικά κατεβαίνει την ανατολική ακτή, στη Λεύκη και στην περίφημη παραλία του Σίμου. Η απόσταση είναι 4 χιλιόμετρα. Συνήθως τους καλοκαιρινούς μήνες τουριστικά σκάφη κάνουν δρομολόγια από το λιμάνι και τη Νεάπολη. Ο δρόμος δυτικά από το λιμάνι φτάνει σε 4 χιλιόμετρα στην παραλία Νησιά της Παναγίας. Υπάρχει κι εδώ η δυνατότητα για θαλασσινό περίπατο με τουριστικό σκάφος

Στην αρχαιότητα η χερσόνησος ονομαζόταν Όνου Γνάθος από το σχήμα της, όπως αναφέρει ο Παυσανίας, ο μεγάλος περιηγητής του 2ου αιώνα μΧ, στο έργο του Λακωνικά. Λέει, επίσης, ότι υπήρχε ο τάφος του Κινάδη, κυβερνήτη του πλοίου του βασιλιά της Σπάρτης Μενέλαου, και μιλάει για μια πόλη, που αργότερα, το 375 μΧ, βυθίστηκε από τον ισχυρό σεισμό που αναστάτωσε την περιοχή.

Τα κατάλοιπα της πόλης και αμαξήλατων δρόμων διακρίνονται στον ρηχό βυθό στο νησάκι Παυλοπέτρι κοντά στην βορειοανατολική άκρη της Ελαφονήσου. Ίχνη από δρόμους που περνούσαν άμαξες της εποχής διακρίνονται και στο ακρωτήριο Καλόγερας δυτικά από τον οικισμό της Ελαφονήσου και σε άλλα σημεία.
Κατά τον Παυσανία στην χερσόνησο υπήρχαν ιερά της Αρτέμιδος και ζούσαν πολλά μικρόσωπα ελάφια με κοκκινωπό χρώμα. Στο μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι υπάρχει ένα άγαλμα που βρέθηκε στη γύρω περιοχή. Είναι η θεά Άρτεμις που κρατάει ένα τέτοιο ελάφι.

Από τα ελάφια πήρε το όνομα Ελαφόνησος το νησί που δημιουργήθηκε μετά τον σεισμό, όταν ο ισθμός της χερσονήσου σκεπάστηκε από το νερό. Τον 7ο αιώνα οι Βυζαντινοί έχτισαν κάστρο. Τον 9ο αιώνα το κατέστρεψαν οι Σαρακηνοί πειρατές που λυμαίνονταν το Αιγαίο. Όπως και αλλού, ακολούθησαν κι εδώ οι Βενετοί και οι Τούρκοι. Τρεις βενετοτουρκικές ναυμαχίες είδαν τα νερά της Ελαφονήσου. Το νησί δεν είχε κατοίκους, αλλά είχε πάντα ελάφια. Σε βενετσιάνικους χάρτες του 15ου αιώνα αναφέρεται ως Cervi και το νησί Κύθηρα νότια ως Cerigo. Στα Κύθηρα το όνομα Τσιρίγο έμεινε.
Τον 16ος και τον 17ος αιώνα η Ελαφόνησος ήταν ορμητήριο πειρατών και κουρσάρων. Οι αμμουδερές ακτές, ιδιαίτερα στον όρμο Σαρακήνικο στο νότο, πρόσφεραν καταφύγιο και ήταν κατάλληλες για άραγμα και κράτημα των πλοίων. Αλλά ο σημαντικότερος λόγος ήταν η γεωγραφική θέση του νησιού. Το Στενό της Ελαφονήσου ήταν και είναι κύριο πέρασμα για τα πλοία.

Μετά ήρθαν οι Γάλλοι και κατόπιν οι Άγγλοι, που είχαν από το 1814 μέχρι το 1864 υπό την κυριαρχία τους τα Επτάνησα, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν τα Κύθηρα, τα Αντικύθηρα και η Ελαφόνησος. Η Ελαφόνησος, όμως, όπως και το νησάκι Σαπιέντζα στη Μεσσηνία, δεν αναφερόταν σε καμιά σχετική συνθήκη. Έτσι, κατά την Ελληνική Επανάσταση το 1821 και μετά, όταν δημιουργήθηκε το ελληνικό κράτος, συμπεριελήφθη στην ελληνική επικράτεια. Το 1835 έγινε μια προσπάθεια από τη Μάνη να κατοικηθεί χωρίς αποτέλεσμα και το 1837 εκδόθηκε διάταγμα για να δημιουργηθεί συνοικισμός. Λίγο αργότερα η Αγγλία ζήτησε το νησί, ενώ κάποια στιγμή για άλλους λόγους επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό της Ελλάδας.
Οι κάτοικοι από τη γύρω περιοχή μετέφεραν στην Ελαφόνησο πρόβατα και κατσίκια, ώστε να φαίνεται ότι το νησί χρησιμοποιείται. Τον Απρίλιο του 1850 ο αποκλεισμός έληξε και μαζί το θέμα του νησιού. Η Ελλάδα κατέβαλε 340.000 δραχμές, η Ελαφόνησος ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος και άρχισε να κατοικείται.

Σημαντικός παράγοντας για την κατοίκησή της ήταν και η εξάλειψη τον ίδιο χρόνο οριστικά της πειρατείας από το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό. Δεν είναι τυχαίο ότι ο οικισμός της Ελαφονήσου βρίσκεται δίπλα στη θάλασσα και όχι σε ύψωμα στο εσωτερικό του νησιού, όπως οι περισσότεροι κεντρικοί οικισμοί των άλλων νησιών. Άλλωστε, από το 1850 άρχισαν να ασπρίζονται τα σπίτια στα νησιά του Αιγαίου. Μέχρι τότε διατηρούσαν το χρώμα του περιβάλλοντος.

Η Πούντα βρίσκεται στην ακτή απέναντι από την Ελαφόνησο, αλλά ανήκει διοικητικά στο δήμο της. Η αμμουδιά της είναι από τις ωραιότερες της περιοχής με ψιλή άμμο και ρηχά νερά. Ήταν μεγαλύτερη, αλλά τα τελευταία χρόνια οι μετακινήσεις της άμμου έγιναν αιτία να μικρύνει κάπως.

Αυτές ήταν και η αιτία για να βρεθεί μακρύτερα προς το εσωτερικό το λιμανάκι από όπου τα πλοιάρια και τα φέριμποτ εκτελούν τα δρομολόγια προς το νησί. Η απόσταση ήταν για χρόνια και χρόνια 350 μέτρα και σε λίγο καιρό έγινε 570 μέτρα.
Ανατολικά από την Πούντα, σε 800 μέτρα, απλώνεται μια άλλη ωραία παραλία, το Παυλοπέτρι. Κι αυτή μίκρυνε από τη μετακίνηση της άμμου και τα νερά έγιναν ακόμη πιο ρηχά. Στην περιοχή διακρίνονται ίχνη από αμαξήλατους δρόμους που οδηγούσαν στην χερσόνησο πριν γίνει νησί. Στην ακτή έχουν ανακαλυφθεί θαλαμωτοί μυκηναϊκοί τάφοι. Αρχαίοι τάφοι έχουν βρεθεί και στο νησάκι Παυλοπέτρι ή Πετρί, απέναντι, ένα βήμα. Βορειοανατολικά του σε μικρή απόσταση διακρίνονται τα κατάλοιπα της πόλης που βυθίστηκε στο μεγάλο σεισμό του 375 μΧ.


Πιο πάνω στην ακτή υπάρχει η μικρή λιμνοθάλασσα Στρογγύλη. Ανάμεσα σ’αυτήν και στη θάλασσα σχηματίζεται η παραλία Χαμόκελο. Ήσυχη με ωραία αμμουδιά και αμμοθίνες.

Ο οικισμός της Ελαφονήσου απλώνεται στο βορειοανατολικό άκρο του νησιού. Διατηρεί τη γραφικότητά του, ιδιαίτερα το παλιό λιμάνι, γεμάτο ψαροκάικα και ψαρόβαρκες. Σ’ αυτό έχει από παλιά το αραξοβόλι του ένας από τους μεγαλύτερους αλιευτικούς στόλους στην Ελλάδα. Το νησί είναι γεμάτο ψαρότοπους και για τους ερασιτέχνες ψαράδες.
Πλησιάζοντας πρώτη μας υποδέχεται η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα. Στον παραλιακό δρόμο ψαροταβέρνες και ουζερί. Φρέσκο ψάρι, καταπληκτική κακαβιά και λαφονησιώτικο χταπόδι.

Στη νοτιοανατολική πλευρά σχηματίζεται ο όρμος Μεγάλο Τηγάνι, όπου ήταν η παραλία του χωριού. Είναι το καινούργιο λικάνι. Κοντά βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη στο δρόμο που οδηγεί στο νότο.
Στο χωριό υπάρχουν εστιατόρια και στέκια για γρήγορο φαγητό, σούπερ μάρκετ, φούρνοι και καταστήματα με παραδοσιακά προϊόντα και γλυκά. Μπορούμε, επίσης, να βρούμε είδη χειροτεχνίας και αναμνηστικά.

Διαμονή σε μικρά ξενοδοχεία και, κυρίως, σε ενοικιαζόμενα δωμάτια. Δυτικά κοντά στον οικισμό υπάρχει η παραλία Κοντογόνι και πιο δυτικά η παραλία Καλογεράς με αμμόλοφους και κέδρους.

Ο δρόμος από το καινούργιο λιμάνι οδηγεί στην ανατολική ακτή που βρέχεται από τον μεγάλο όρμο της Νεάπολης. Στο μέσο της σχηματίζεται ο πανέμορφος όρμος της Λεύκης. Ωραία αμμουδιά και νερά με καταπληκτικά χρώματα, ήρεμα ακόμη και όταν φυσούν νότιοι ή νοτιοδυτικοί άνεμοι.

Στο νοτιοανατολικό άκρο του νησιού σχηματίζεται ο όρμος του Φράγκου. Το στόμιό του βλέπει στο νότο τα Κύθηρα σε 4,5 μίλια. Δίπλα του ανοίγεται ένας άλλος όρμος, μεγαλύτερος, σε όλη τη νότια πλευρά της Ελαφονήσου. Το Σαρακήνικο, το παλιό ορμητήριο των Σαρακηνών πειρατών. Ένας λαιμός ενώνει τους δύο όρμους.
Περιβάλλον υπέροχο! Καταπληκτική αμμουδιά, αμμόλοφοι, θαλασσόκεδρα και κρινάκια της θάλασσας, αυτά τα πανέμορφα λευκά λουλούδια που προτιμούν τέτοιες αμμουδιές. Είναι η περίφημη παραλία του Σίμου, μια από τις ωραιότερες παραλίες της Μεσογείου! Χρυσή άμμος, σμαραγδένια νερά!
Τον Αύγουστο τα κρινάκια της θάλασσας είναι χιλιάδες. Λέγονται, άλλωστε, και κρινάκια της Παναγίας, επειδή λουλουδίζουν την εποχή της μεγάλης γιορτής του Δεκαπενταύγουστου. Τα θαυμάζουμε, δεν τα κόβουμε, για να συνεχιστεί η παρουσία τους κάθε καλοκαίρι.

Σπουδαία αγκυροβόλια και οι δύο όρμοι έχουν πολλά να διηγηθούν για ναυμαχίες και πειρατικές εξορμήσεις. Οι ακτές τους και οι σπηλιές στα ακρωτήρια τους κρύβουν ιστορίες και μυστικά από τις παλιές εποχές. Ο όρμος του Σαρακήνικου ήταν πάντα ένα από τα καλύτερα αγκυροβόλια της Μεσογείου και το θαλάσσιο στενό ανάμεσα στην Ελαφόνησο και τα Κύθηρα πολυσύχναστο.

Πανέμορφη είναι και η δυτική ακτή της Ελαφονήσου. Από το χωριό ο δρόμος οδηγεί στην παραλία Νησιά της Παναγίας, όπου βρίσκεται ο οικισμός Κάτω Νησί.
Η περιοχή λέγεται έτσι επειδή υπάρχει η εκκλησία της Παναγίας, χτισμένη στη θέση παλαιότερης, και μπροστά στην ακτή είναι τέσσερα νησάκια. Η Κασέλλα, η Ποριά, το Λεπτονήσι και πιο κάτω ο Αηλύφτης.


Image - Google Earth

Απέραντη αμμουδιά, στολισμένη προς το εσωτερικό από θαλασσόκεδρα. Τους ανοιξιάτικους μήνες και τον Ιούνιο ομορφαίνει ακόμη περισσότερο από τα λουλούδια. Στις 15 Αυγούστου γίνεται το μεγάλο πανηγύρι της Παναγίας της Κατωνησιώτισσας. Το έθιμο λέει ότι τα σκάφη του νησιού μεταφέρουν δωρεάν τους προσκυνητές στην παραλία της.

Νότια υπάρχει μια ακόμη παραλία, μικρή, κρυφή. Βρίσκεται απέναντι από το νησάκι Αηλύφτης, στη νοτιοδυτική άκρη του νησιού. Είναι η μόνη που έχει βότσαλα. Η προσέγγιση δεν είναι εύκολη. Με σκάφος θέλει προσοχή επειδή υπάρχουν ρηχά. Με τα πόδια θέλει υπομονή και αρκετό κόπο ξεκινώντας από τον οικισμό Κάτω Νησί.

Δρομολόγια ferry boats καθημερινά εκτός Κυριακής, 8:00-21:30 από Πούντα ανά 30'. Διάρκεια διαδρομής 9 λεπτά

Εκδηλώσεις Πανηγύρι του Αγίου Σπυρίδωνα πολιούχου της Ελαφονήσου, 12 Δεκεμβρίου. Τριήμερο εορταστικών εκδηλώσεων-Επέτειοι 6ης Ιουλίου & Εγκαινίων Ιερού Ναού Αγ. Σπυρίδωνα, 6-9 Ιουλίου. Γιορτή των Ψαράδων, το τελευταίο δεκαήμερο του Αυγούστου.

Άλμπουμ Φωτογραφιών

Αμμώδης παραλίες Ελαφόνησος

Αμμώδης παραλίες

Πεντακάθαρα νερά Ελαφόνησος

Πεντακάθαρα νερά

Η πόλη της Ελαφονήσου

Η πόλη

Καταδύσεις Ελαφόνησος

Καταδύσεις

Ο καιρός τώρα