Η μαγευτική
καστροπολιτεία!

Μονεμβασιά

Στην ανατολική ακτή της Λακωνίας ένα κομμάτι γης στη θάλασσα σχεδόν ακουμπάει τη στεριά. Είναι ένα νησάκι με περίμετρο δύο ναυτικά μίλια. Το μεγαλύτερο τμήμα του, στο κέντρο του, είναι ένας βράχος ψηλός 300 μέτρα, που καταλήγει σε ένα μεγάλο πλάτωμα. Σ’ αυτό τον βράχο είναι χτισμένη η Μονεμβασιά, μια από τις ωραιότερες καστροπολιτείες, που γνώρισε για χίλια και περισσότερα χρόνια εποχές ακμής και δόξας.

Στο πλάτωμα του βράχου ήταν χτισμένη η επάνω πόλη, ερειπωμένη τη νεώτερη εποχή. Χαμηλά, στη νοτιοανατολική πλευρά, ατενίζοντας το Μυρτώο πέλαγος, είναι χτισμένη η κάτω πόλη, που συνεχίζει τη ζωή της διατηρώντας τον μεσαιωνικό χαρακτήρα της. Έχει ανακηρυχθεί παραδοσιακός οικισμός. Σκαλοπάτια λαξευμένα στον βράχο οδηγούν από την κάτω στην επάνω πόλη. Και οι δύο προστατεύονται από τείχη.

Οι μόνιμοι κάτοικοι της κάτω πόλης είναι σήμερα λίγοι, αλλά οι επισκέπτες της πολλοί, όλες τις εποχές του χρόνου. Η φήμη της είναι παγκόσμια.

Το νησάκι συνδέεται με χαμηλή γέφυρα με την απέναντι ακτή, όπου βρίσκεται μια σύγχρονη μικρή πόλη, που ονομάζεται Γέφυρα ή Νέα Μονεμβασιά. Είναι το πέρασμα προς τη Μονεμβασιά.

Η Μονεμβασιά απέχει 95 χιλιόμετρα από τη Σπάρτη, την πρωτεύουσα της Λακωνίας. Από τη Σπάρτη παίρνουμε την εθνική οδό νότια, στρίβουμε νοτιοανατολικά προς τους Μολάους και συνεχίζουμε μέχρι τη Μονεμβασιά.
Μπορούμε να έρθουμε και ακτοπλοϊκώς. Όσοι έχουν ή νοικιάζουν σκάφος αναψυχής μπορούν να δέσουν στο λιμάνι. Είναι ένα από τα ασφαλέστερα αγκυροβόλια.

Η Γέφυρα είναι το κέντρο μιας περιοχής ανεπτυγμένης τουριστικά με ξενοδοχεία και άλλα καταλύματα για καλή διαμονή. Στην πλατεία της δίπλα στη θάλασσα, αλλά και γύρω της, υπάρχουν εστιατόρια και ταβερνάκια. Προσφέρονται όλες οι τουριστικές υπηρεσίες και στην αγορά μπορούμε να βρούμε ό,τι χρειαστούμε.
Στην περιοχή υπάρχουν πολλές και ωραίες παραλίες. Οργανωμένη παραλία υπάρχει στη Γέφυρα, στο λιμάνι Μαντράκι. Βόρεια είναι ο Πέρα Κάκαβος και σε έξι χιλιόμετρα το Πορί. Νότια, παραλίες υπάρχουν στους οικισμούς Αγία Παρασκευή, Νόμια και Άγιος Στέφανος. Η μεγάλη παραλία Ξιφιάς βρίσκεται σε επτά χιλιόμετρα. Στο εσωτερικό ο οικισμός Φούτια είναι χτισμένος σε ύψος 340 μέτρα, με θαυμάσια θέα, και νοτιότερα στην ακτή, στον οικισμό Άγιος Φωκάς, σχηματίζονται ωραίοι μικροί όρμοι.

Φωτό, Δήμος Μονεμβασιάς www.monemvasia.gr

Όλες οι τουριστικές υπηρεσίες προσφέρονται και μέσα στη Μονεμβασιά χωρίς να θίγεται ο μεσαιωνικός χαρακτήρας της. Ο κεντρικός δρόμος της είναι γεμάτος τουριστικά καταστήματα και σε παραδοσιακά οικήματα λειτουργούν καλά εστιατόρια. Λειτουργούν, επίσης, υψηλής κατηγορίας ξενοδοχεία, αλλά μπορούμε να μείνουμε και σε παλιά αρχοντικά και αναπαλαιωμένα σπίτια.

Η χαμηλή γέφυρα, που συνδέει την ακτή με τον βράχο της Μονεμβασιάς, έχει μήκος 130 μέτρα. Αυτή η στενή λωρίδα έδωσε στη Μονεμβασιά το όνομά της. Ήταν η μόνη έμβασις, δηλαδή η μοναδική είσοδος στο νησάκι, όπως αναφέρεται σε παλιό κείμενο που αφηγείται το χτίσιμο της Μονεμβασιάς. Οι πρώτοι κάτοικοι ήρθαν εδώ προς το τέλος του 6ου αιώνα μΧ ψάχνοντας για έναν οχυρό τόπο, που θα τους προστάτευε από τους επιδρομείς της εποχής.
Ο δρόμος οδηγεί στη νοτιονατολική πλευρά του βράχου σε ύψος 40 μέτρα και σταματάει στο χώρο που είναι διαμορφωμένος για το παρκάρισμα των αυτοκινήτων, πριν από την κεντρική πύλη της καστροπολιτείας. Από δω και πέρα με τα πόδια.
Πλησιάζοντας στη μεγάλη πύλη η ατμόσφαιρα έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει. Στα σιδερένια φύλλα της διακρίνονται τα σημάδια από τις σφαίρες κάποιων από τους πολλούς πολιορκητές της πόλης τους περασμένους αιώνες. Οι επάλξεις του διπλού τείχους φτάνουν ώς τη θάλασσα.

Το κάστρο είναι σε καλή κατάσταση, ιδιαίτερα στην κάτω πόλη. Χτίστηκε από τους Βυζαντινούς και μετά οι Βενετοί και οι Τούρκοι έκαναν επισκευές και προσθήκες. Αυτό το κάστρο έχει πολλά να διηγηθεί για την ιστορία της Μονεμβασιάς.

Δέκα αιώνες δόξας

Λίγες είναι οι πληροφορίες για τους πρώτους αιώνες της ζωής της Μονεμβασιάς από την ίδρυσή της στο τέλος του 6ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 12ο αιώνα. Τότε, το 1147, δέχτηκε την επίθεση ενός στόλου Νορμανδών. Οι κάτοικοι αμύνθηκαν γενναία και απέκρουσαν τους επιδρομείς.
Έναν αιώνα μετά, το 1246 πολιορκήθηκε από τους Φράγκους υπό τον Γοδεφρείδο Βιλλαρδουΐνο. Η πόλη παραδόθηκε ύστερα από τρία χρόνια λόγω της πείνας, αφού οι κάτοικοι έφαγαν ό,τι μπορούσε να φαγωθεί.
Το 1259 ο Βιλλαρδουίνος αιχμαλωτίστηκε από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο και για να ελευθερωθεί έδωσε στους Βυζαντινούς τα τρία μεγάλα κάστρα της Λακωνίας, τη Μονεμβασιά, τον Μυστρά και τη Μαΐνη. Η Μονεμβασιά έγινε ναυτική και στρατιωτική βάση και έδρα του διοικητή των κτήσεων του Βυζαντινού αυτοκράτορα στην Πελοπόννησο. Η γεωγραφική θέση της την έκανε σημαντικό σταθμό στα ταξίδια και άρχισε να αναπτύσσεται οικονομικά και πολιτιστικά. Αλλά η ακμή της την έκανε και στόχο πειρατών.
Το 1292 απέκρουσε μια τρομερή επίθεση των Καταλανών, που έκαναν εκείνα τα χρόνια επιδρομές υπό τον Ρουτζιέρο ντε Λιούρα. Εκείνα τα χρόνια κάποιοι κάτοικοί της έγιναν κι αυτοί πειρατές με λεία κυρίως βενετσιάνικα και γενοβέζικα πλοία που μετέφεραν εμπορεύματα.
Το 1419 η Μονεμβασιά βρέθηκε για πρώτη φορά, αλλά για λίγο καιρό, στα χέρια των Βενετών. Επανήλθε στους Βυζαντινούς και το 1460, όταν οι Τούρκοι ολοκλήρωσαν την κατάκτηση της Πελοποννήσου κυριεύοντας το κάστρο του Μυστρά, αναγνώρισε ως άρχοντά της τον Θωμά Παλαιολόγο, που βρισκόταν στην Ιταλία. Αυτός την έθεσε υπό την προστασία του Πάπα, ο οποίος την παραχώρησε το 1462 στους Βενετούς.
Οι Βενετοί την ονόμασαν Νεάπολη της Μαλβαζίας από το όνομα του περίφημου κρασιού Μαλβαζία που μεταφερόταν στη Δύση από τη Μονεμβασιά.
Από τότε η πόλη βρέθηκε συχνά στο επίκεντρο των μακροχρόνιων πολέμων μεταξύ Βενετίας και Τουρκίας. Το 1502 οι Βενετοί κατείχαν στην Πελοπόννησο μόνο τη Μονεμβασιά και το Ναύπλιο. Το 1537 ξέσπασε νέος πόλεμος και το 1540 οι Βενετοί συνθηκολόγησαν παραδίδοντας, μεταξύ άλλων, τις δύο πόλεις στους Τούρκους, που ονόμασαν τη Μονεμβασιά Μενεξεδένιο Κάστρο.

Οι Βενετοί ήρθαν πάλι το 1690. Βομβάρδισαν την πόλη από τη θάλασσα και την κυρίευσαν ύστερα από πολιορκία, αλλά το 1715 την πούλησαν στους Τούρκους. Μετά την αποτυχημένη εξέγερση των Ελλήνων το 1770, γνωστή ως Ορλωφικά, κατά τον πόλεμο του 1768 – 1774 μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, η Μονεμβασιά άρχισε να παρακμάζει. Τρεις μέρες μετά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης στις 25 Μαρτίου του 1821, οι Έλληνες πολιόρκησαν το κάστρο και απελευθέρωσαν την πόλη στις 23 Ιουλίου. Ήταν το πρώτο από τα μεγάλα κάστρα της Πελοποννήσου που κυρίευσαν οι επαναστάτες.

Περνώντας την κεντρική πύλη της Μονεμβασιάς ο χρόνος σαν να σταματάει. Τα σημάδια της σύγχρονης ζωής είναι ενταγμένα στο μεσαιωνικό χαρακτήρα της.
Ύστερα από μια άπλα, σαν πλατεία, αρχίζει να ανηφορίζει ο κεντρικός δρόμος, το εμπορικό καλντερίμι, όπως λέγεται. Πολύχρωμος και γοητευτικός. Οι επισκέπτες στέκονται σχεδόν σε κάθε βήμα για να δουν τα παλιά οικήματα ή για να ρίξουν ματιές και να κάνουν τις αγορές τους στα καταστήματα από τη μια και άλλη πλευρά. Τις γιορτινές μέρες και τους καλοκαιρινούς μήνες χρειάζεται χρόνος για να φτάσεις μέχρι το τέρμα του.

Ο περίπατος συνεχίζεται στα στενά λιθόστρωτα δρομάκια, που οδηγούν σε χαμηλές καμάρες και σκαλοπάτια και σε σπίτια κολλημένα το ένα στο άλλο με εξώστες προς το πέλαγος. Εύκολα διακρίνονται τα αρχοντικά και με λίγη προσοχή τα ενετικά οικόσημα. Ανάμεσά τους οι εκκλησίες θυμίζουν τα βυζαντινά και τα βενετσιάνικα χρόνια.
Η συνέχεια του περίπατου φέρνει στις επάλξεις του κάστρου και σε γωνιές έξω από τον πυρήνα της κάτω πόλης, όπου υπάρχουν σπίτια νεώτερων εποχών. Σε ένα από αυτά γεννήθηκε ο μεγάλος Έλληνας ποιητής Γιάννης Ρίτσος.

Οι εκκλησίες της Μονεμβασιάς

Στη Μονεμβασιά υπάρχουν περίπου σαράντα εκκλησίες.
Σημαντικότερη είναι η εκκλησία του Ελκομένου Χριστού, τρίκλιτη θολωτή βασιλική με τρούλο. Είναι η μητρόπολη της Μονεμβασιάς. Κατά την παράδοση ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο και πήρε τη σημερινή της μορφή το 1691 από τους Βενετούς.
Είναι η μεγαλύτερη εκκλησία. Σ’ αυτήν υπήρχε η περίφημη εικόνα του Ελκομένου, την οποία πήρε ο Ισαάκιος Άγγελος και τη μετέφερε στην Κωνσταντινούπολη. Στη θέση της υπάρχει μια εικόνα του Ελκομένου από το 1700, που προέρχεται από τα Επτάνησα. Υπάρχουν, επίσης, μια πολύ σημαντική εικόνα της Σταύρωσης του Χριστού από τον 14ο αιώνα και δύο μαρμάρινοι αυτοκρατορικοί θρόνοι.

Απέναντι βρίσκεται ένα κτίσμα με μεγάλο τρούλο. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση ήταν εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Πέτρο Επίσκοπο Μονεμβασίας. Την εποχή της τουρκοκρατίας ήταν τζαμί. Σήμερα στεγάζει το μουσείο.
Άλλες σημαντικές εκκλησίες, που συνδυάζουν βυζαντινά και βενετσιάνικα στοιχεία, είναι ο Άγιος Νικόλαος, που χτίστηκε το 1703, η Παναγία η Μυρτιδιώτισσα ή Κρητικιά και η Παναγία η Χρυσαφίτισσα, όπου υπάρχει η μοναδική μικρή πηγή. Για αυτή την εκκλησία υπάρχουν πολλές παραδόσεις σχετικά με το πώς ήρθε η εικόνα της Παναγίας από το χωριό Χρύσαφα κοντά στη Σπάρτη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν, επίσης, οι εκκλησίες της Αγίας Άννας, του Αγίου Δημητρίου, του Αγίου Στεφάνου και του Αγίου Ανδρέα.

Στο πλάτωμα στην κορυφή του βράχου υπάρχουν τα ερείπια της επάνω πόλης.
Το μοναδικό μνημείο που διατηρείται ακέραιο είναι ο ναός της Αγίας Σοφίας, το σημαντικότερο μνημείο από την βυζαντινή εποχή. Η εκκλησία είναι οκταγωνικού τύπου με τρούλο, όπως η φημισμένη εκκλησία στο Δαφνί της Αθήνας. Χτίστηκε στο τέλος του 12ου και στις αρχές του 13ου αιώνα από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο και ακολούθησε τις τύχες της πόλης. Κατά την βενετοκρατία έγινε καθολική εκκλησία και κατά την τουρκοκρατία μετατράπηκε σε τζαμί και οι τοιχογραφίες της καλύφθηκαν με ασβέστη.

Φωτό, Εφημερίδα Το Εθνος

Παρά τις μετατροπές και τον χρόνο που πέρασε, η εκκλησία διατηρεί τις ωραίες αναλογίες και την κομψότητα της αρχιτεκτονικής της, καθώς και τη μεγαλοπρέπεια στο εσωτερικό της. Από την εποχή της ίδρυσής της σώζονται λίγες, αλλά εξαιρετικές τοιχογραφίες. Στη νότια πλευρά της υπάρχει διπλή στοά που θυμίζει τις εκκλησίες του Μυστρά.
Στο πλάτωμα υπάρχουν, επίσης, η οχυρωμένη πύλη και τα τείχη της επάνω πόλης, κατάλοιπα από την οικία του Βενετού προβλεπτή, οικήματα και φυλάκια, μεγάλες στέρνες για τη συγκέντρωση του νερού και άλλα ερείπια.

Η θέα, ιδιαίτερα από την πλευρά της Αγίας Σοφίας, είναι καταπληκτική. Ολόγυρα απλώνεται το πέλαγος και χαμηλά εκτείνονται τα τείχη και τα σπίτια της κάτω πόλης, που εξακολουθεί να ζει και να προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες.

Η Λακωνία βρίσκεται στη Νότια Πελοπόννησο, νότια από την Αρκαδία, ανατολικά από τη Μεσσηνία και μέχρι τις νότιες και νοτιοανατολικές ακτές της Πελοποννήσου. Έχει μακραίωνη ιστορία από τη Νεολιθική Εποχή μέχρι τα νεώτερα χρόνια και αμέτρητες φυσικές ομορφιές στα βουνά της και στις παραλίες της.

Στη Λακωνία βρίσκονται η Σπάρτη και το Γύθειο, η Μάνη, οι μεσαιωνικές πολιτείες Μυστράς, Μονεμβασιά και Γεράκι. Ανάμεσά τους υπάρχουν αρχαιολογικοί χώροι, ιστορικές τοποθεσίες, κάστρα και παραδοσιακά χωριά.

Στη δυτική και την ανατολική πλευρά της υψώνονται από βορρά προς νότο δύο από τα ωραιότερα ελληνικά βουνά. Δυτικά ο Ταΰγετος με την υψηλότερη κορυφή της Πελοποννήσου, τον Προφήτη Ηλία, στα 2.407 μέτρα. Ανατολικά ο Πάρνωνας με την υψηλότερη κορυφή του, τη Μεγάλη Τούρλα, στα 1.935 μέτρα.

Ανάμεσά τους ο μυθικός ποταμός Ευρώτας κυλάει επί 82 χιλιόμετρα τα νερά του διασχίζοντας την κοιλάδα της Σπάρτης, γεμάτη πορτοκαλιές, και την εύφορη πεδιάδα του Έλους. Καταλήγει στο μυχό του μεγάλου Λακωνικού Κόλπου δημιουργώντας στο δέλτα του μεγάλες αμμουδιές και ένα σημαντικό υγροβιότοπο.

Ο Λακωνικός Κόλπος έχει άνοιγμα στην είσοδό του 34 ναυτικά μίλια και η απόσταση από αυτήν μέχρι το μυχό του είναι 23 ναυτικά μίλια. Δυτικά κατεβαίνει η χερσόνησος της Μάνης, ανατολικά η χερσόνησος της Επιδαύρου Λιμηράς.

Η χερσόνησος της Μάνης, λιτή γη από πέτρα, αποτελεί συνέχεια του Ταΰγετου. Μετά από έναν αυχένα στην περιοχή του Γύθειου υψώνεται ο Κάτω Ταΰγετος ή Σαγγιάς, με την υψηλότερη κορυφή στα 1.218 μέτρα, που καταλήγει στο ακρωτήριο Ταίναρο.
Διαφορετικό είναι το φυσικό περιβάλλον στην ανατολική χερσόνησο. Η Επίδαυρος Λιμηρά, με χαμηλά υψώματα, συνέχεια του Πάρνωνα, κατεβαίνει πιο πράσινη και πιο ήμερη μέχρι το ακρωτήριο Μαλέας.

Σ’ αυτή την πλευρά του Λακωνικού Κόλπου βρίσκεται η Ελαφόνησος, το μικρό νησί με τις μεγάλες αμμουδιές που κάποτε ήταν ενωμένο με τη στεριά. Στις ακτές και των δύο χερσονήσων σχηματίζονται όρμοι και μικρές παραλίες και υπάρχουν οικισμοί και λιμάνια. Μεγάλες αμμουδιές απλώνονται στο μυχό του κόλπου και γύρω από το Γύθειο. Στις αμμουδιές του Γύθειου έρχονται να γεννήσουν οι θαλάσσιες χελώνες καρέτα καρέτα.

Κάτω Πόλη
Αρχαιολογική Συλλογή Μονεμβασιάς
Παναγιά η Χρυσαφίτισα
Η Εκκλησία του Ελκόμενου Χριστού
Εκκλησία της Αγίας Άννας
Εκκλησία του Άγιου Ανδρέα
Εκκλησία του Άγ.Αντώνιου, Άγ.Δημήτριου
Εκκλησία των Αγίων Αποστόλων
Εκκλησία του Άγιου Ιωάννη
Εκκλησία του Άγιου Σπυρίδων
Εκκλησία των Άγιων Τεσσαράκοντα
Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος
Άνω Πόλη
Ο βυζαντινός ναός της Αγίας Σοφίας
Εκκλησία του Αγίου Στεφάνου
Εκκλησία της Παναγίας της Κρητικιάς
Εκκλησία του Άγιου Παύλου
Βασιλική Εκκλησία Αγίας Άννας

Άλμπουμ Φωτογραφιών

Η θέα της Μονεμβασιάς

Η θέα

Περίπατος στην κάτω πόλη της Μονεμβασιάς

Περίπατος στην κάτω πόλη

Τα μνημεία της Μονεμβασιάς

Τα μνημεία

Η πόλη της Μονεμβασιάς

Η πόλη

Ο καιρός τώρα